Guldenroede (Solidago Virgaurea L.)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Guldenroede
Guldenroede (Solidago Virgaurea L.)
Familie > Wilde Planten > Asterfamilie

Historiek

Guldenroede (Solidago Virgaurea L.) of echte guldenroede; gouden roede; heidens wondkruid; heidens wormkruid; gouden bezem; vederkruid.

Solidago = solidum agare (Lat.) of "solidare" = helen, versterken, gezond maken, vastmaken, verwijzend naar de oude reputatie als wondheelmiddel dat terug komt in de volksnaam "heidens wondkruid". Virga = roede of tak van goud (aurea), het verwijst naar de guldenroede met haar stralende bloeiwijze.

Er bestaan zo'n 100-tal soorten, waarvan er enkele graag gebruikt werden door Noord-Amerikaanse indianen. Bijvoorbeeld:

 

  • Solidago Canadensis: te kauwen bij keelpijn;
  • Solidago Odorata: om te versterken en zweet af te drijven;
  • Solidago Rigida: tegen ontsteking, bij bijensteken en slangenbeten.

 

In de natuurgeneeskunde wordt het bloeiende kruid van de guldenroede bij nierklachten gebruikt. Bij Dodonaeus heette dat 'Voor verstoptheid van de lever en de milt, geelzucht en waterzucht '.

Durantus raadde het aan 'voor 't graveel en de steen' of ook 'Warm en droog van aard, zuiverende, samentrekkende en urijn afdrijvend van krachten'.

De eerste vermelding van Guldenroede als niermiddel gaat zelfs terug tot Arnold van Villanova (1240-1311); sindsdien wordt de diuretische werking in alle kruidenboeken vermeld zoals die van oa. H. Bock, Lonicerus, Matthiolus, Dodoens en Culpeper.

Volgens Schroderus was Guldenroede ook uitstekend 'voor losse tanden en bedorven tandvlees'. Dodonaeus (1517-1585) beschreef vooral de samentrekkende werking en adviseerde eveneens de guldenroede als gorgeldrankje “Voor vuyle Sweeringe des Tandt-vleesch, ende van de Keel". Hij bemerkte ook dat water en eventuele nierstenen afdrijft.

Culpeper (1616-1654) adviseerde de echte guldenroede als venusplant bij nier- en blaasklachten en als wondmiddel.

Verder werd het in de volksgeneeskunde ook gebruikt bij nier- en blaasklachten, vochtophoping, bedplassen, huidaandoeningen, het genezen van wonden, krampen, ontstekingen, bloed spuwen, reuma en jicht, verkoudheden, sinusitis, kinkhoest, tandvleesontsteking en etterende zweren. Het werd als wondmiddel in omslagen, kompressen, en drankjes verwerkt, droog of vers, want het "plakte de wondhelften samen".

Omdat in de Middeleeuwen de Arabische Saracenen het kruid gebruikten als wondhelend middel werd het kruid ook heidens wondkruid  (Solidago sarracenica) genoemd! Het was trouwens één van de meest gewaardeerde kruiden bij de Kelten en Germanen. Bij de Germanen werd het als wondkruid gebruikt, "Heydnisch wundkraut" en bij de christianisatie kreeg het tijd lang de naam "Sint Petrusstafkruid".

H. Bock beklaagde zich in zijn kruidenboeken over de verschillende namen die het kruid kreeg en schreef in 1577: "Es werd nun getaufft wie es wolle, so ist es ein Edel Wundkraut"!

Tabernaemontanus schreef in zijn kruidenboek in 1731 dat het gulden wondkruid zowel voor inwendige als uitwendige wonden te gebruiken was vanwege zijn droge en samentrekkende kracht. Het werd in combinatie met andere wondkruiden gebruikt zoals oa. heelblaadjes, muizenoor en weegbree als drank, in wijn of water getrokken, gedronken.

In Fort Meyers, Florida, werkte de uitvinder Edison aan een nieuwe soort rubber, een alternatief voor natuurrubber uit rubberbomen. Edison had de gloeilamp, de grammofoon, een generator en een soort fax  uitgevonden, en slaagde er nu in om rubber te extraheren uit uit Guldenroede. Hij zette een kweekprogramma op om de rubber per plant te maximaliseren en bereikte planten die 3-4 m hoog waren en tot 12% rubber bevatten. De rubber uit dit proces was taai en van goede kwaliteit. Helaas was het proces om de rubber te winnen zo omslachtig en duur, dat zijn uitvinding het af moest leggen tegen de synthetische rubbers die uit olie werden gemaakt  (een uitvinding die ongeveer gelijktijdig gedaan werd).

Wie naar de Oostkust van Florida afreist kan het huis en het lab bezoeken. Ze zijn beiden nog helemaal intact... En voorbeelden van zijn rubber (nog steeds elastisch en niet verteerd) zijn nog in zijn museum te bewonderen. Hoewel hij een jaar voor zijn dood zijn uitvinding aan de Amerikaanse regering overdroeg, kwam rubber uit guldenroede nooit voorbij het experimentele stadium.

Broeder Aloysius prijst het kruid aan in een gorgeldrank tegen keelpijn.

 

Plantenprofiel

Familie der Asteraceae.

  • winterharde, overblijvende plant
  • wortelstok: krachtig en knobbelig
  • stengels: rechtopstaande, ronde, kale of licht behaarde, vertakte en bebladerde, purperrode stengels, die tot 1 m hoog worden
  • bladeren: onderaan de plant zijn de bladeren gesteeld, ovaal tot ellipsvormig gepunt, met fijne tanden; de stengelbladeren zijn ongesteeld en meer lancetvormig, en gaafrandig
  • bloeit met pluimvormige trossen van 10 à 20 stralend goudgele bloemsterren met kelkbladeren die afgeboord zijn met fijne haartjes
  • dopvruchten: bruin, cilindrisch, met 12 ribben die een kransje witte haren dragen

 

Bloeitijd

Het is een laatbloeier, die in geen enkele tuin mag ontbreken omdat hij vrolijk bloeit van juli tot oktober.

TIP: Is mooi in de tuin in een combinatie met de langbloeiende witte of donkere cosmos!

 

Voorkomen

Inheems in Europa en West-Azië. Er bestaan talrijke soorten, variëteiten en hybriden in het geslacht Solidago (oa in Noord-Amerika), die gekweekt worden om hun bloemenpracht zoals Solidago Gigantea en Solidago Canadensis.

Voor dezelfde therapeutische doeleinden kunnen ook Solidago serotina Aiton (= solidago gigantea Willdenow), Solidago Canadensis L. en de hybriden gebruikt worden.

Hij houdt van:

  • open plekken in droge gebieden
  • lichte, goed doorlatende, niet al te arme bodem

Te vinden in droge en zandige bossen, droge graslanden en duinen, braakliggende akkers, rotsen en kliffen en bermen; in de volle zon of half schaduw.

 

Gebruikte delen

Herba Solidaginis Vigaureae (Herba Vigaureae): heeft een positieve monografie bij de kommissie E en de ESCOP!

  • meestal de verse, bloeiende toppen
  • soms de gehele bovengrondse plant
  • voorzichtig drogen bij lage temperatuur
  • dezelfde delen van de andere bovenvermelde soorten mogen op gelijke wijze gebruikt worden!

 

Inhoudsstoffen

- flavonoïden (1,5 à 2%) waaronder:

  • flavonolen: rutine, quercitine, quercitrine, isoquercitrine, kaemferol, astragaline, ...
  • catechollooistoffen of niet hydrolyseerbare looistoffen of catechines (10 à 15%)
  • anthocyanidines waaronder mycocianine

- triterpeensaponinen (2,4%), saponinen met als aglycon triterpeenzuren zoals virgaureasaponines I en II, oleanol- en polygalazuur

- fenolzuren: koffiezuur en zijn glucose-ester, chlorogeenzuur en isochlorogeenzuur

- bidesmosidische fenolglycosiden met vnml salicinederivaten (leiocarposide en vigaureoside A. ,alleen in de echte guldenroede aanwezig en geven het diuretische en antiphlogistische effect)

verder nog:

- bitterstoffen: diterpeenlactonen

- oxaalzuur, wijnsteenzuur, citroenzuur

- etherische olie (0,2 à 0,7%) met vnml cadineen (40 à 46%), borneol, bornylacetaat, cadinol, pineen, limoneen en beta-carophylleen

- polyacetylenen

- polysacchariden van galactose, glucose, arabinose, xylose, rhamnose en uronzuur

 

Werking

Eigenschappen bij orale inname:

A)

  1. diuretisch (urinedrijvend), tonicum voor de nieren, spoelmiddel van de urinewegen (door de flavonoïden, de saponinen en de leiocarposide): de urineproduktie kan 2 à 4 X verhogen zonder daarbij de nieren te irriteren!
  2. helpt nierstenen voorkomen (antilithicum)
  3. samentrekkend of adstringerend door de looistoffen
  4. ontstekingswerend (anti-inflammatoir) door de fenolglycosiden, vnml leiocarposide; door koffie- en chlorogeenzuur; door de saponinen
  5. urinair antiseptisch/ antibacterieel (infectiewerent, bacteriedodend) door de saponinen, koffie- en chlorogeenzuur
  6. weefselherstellend op de nieren
  7. krampwerend (mild spasmolytisch)
  8. verminderd de permeabiliteit en verhoogt de weerstand van de bloedvatwanden, waardoor minder doorsijpelen van vocht (door de flavonoïden)
B)
  1. urinezuurdrijvend en bloedzuiverend door de nierfunctie te stimuleren en afvalstoffen te elimineren (oa. door de flavonoïden en de saponinen); ontgiftend
  2. adstringerend en anti-inflammatoir (samentrekkend en ontstekingswerend) op de slijmvliezen van de bovenste luchtwegen (door de looistoffen) waardoor er een anti-catharrale werking ontstaat (vermindert de abnormale afscheiding van de slijmvliezen)
  3. mucolytisch/ expectorans (slijmvervloeiend door de saponinen)
  4. choleretisch (galvormend), carminatief (darmgasverdrijvend), adstringerend (samentrekkend) op het darmslijmvlies
  5. diaforetisch (zweetdrijvend)

Uitwendig gebruik:

Adstringerend (samentrekkend), hemostyptisch (bloedstelpend) en cicatrisans (epitheelvormend en wondhelend door oa de looistoffen)

 

Indicaties

Inwendig:

  1. oedemen (vochtophoping, waterzucht): door een verminderde nier- en/of hartfunctie, premenstrueel of door aderspat: Guldenroede kan de diurese verhogen met 300 à 400%
  2. urinewegontstekingen: cystitis (blaasontsteking) door oa E. Coli, acute nefritis (nierontsteking), uretritis (urinebuisontsteking), dysurie (pijnlijke urinelozing), haematurie (bloed in de urine), albuminurie (eiwit in de urine), nierinsufficiëntie (onvoldoende nierwerking), oligurie (onvoldoende urine-productie).
  3. ter preventie van nier- en blaasstenen (urolithiasis) zoals ook niergruis, blaasgruis, reiniging van de nieren
  4. ondersteunend bij een goedaardige prostaatvergroting (benigne prostaathypertrofie), albuminurie (eiwit in de urine), bedwateren (enuresis nocturna), overdreven menstrueel bloedverlies (menorragie)
  5. artritis en artrose (reumatische aandoeningen), artritis urica (jicht), verhoogd urinezuurgehalte (hyperuricemie: dat zowel jicht als nieraandoeningen veroorzaakt)
  6. acné, eczema ==> huidaandoeningen door ophoping van afvalstoffen en zo ook auto-intoxicatie
  7. acute en chronische ontstekingen van de bovenste luchtwegen: rhinitis (neusverkoudheid, neusloop), rhinitis allergica (hooikoorts), sinusitis (bijholteontsteking), ook faryngitis, angina, tonsillitis (keelpijn, amandelontsteking)
  8. hoest (ook kinkhoest) en astma
  9. leveraandoeningen en darmaandoeningen: flatulentie (winderigheid), diarree, enteritis (darmslijmvliesontsteking)
  10. als adjuvans bij grieperige en koortsige aandoeningen

Uitwendig:

  • Bij slecht helende wonden, verzweringen, insectenbeten ==> compressen van vers gekneusde bladeren, compressen in een infuus of afkooksel van het bovengrondse kruid dompelen en afgekoeld (tot op lichaamstemperatuur) gebruiken voor wondverzorging
  • Bij tandvleesontsteking (gingivitis) en losse tanden, stomatitis (mondslijmvliesontsteking), keelpijn (faryngitis), amandelontsteking (angina)==> gorgelen met een infuus of afkooksel van de bladeren en de bloemen (zie dosis)
Economisch belang:
Levert een gele kleurstof voor wol en kledingsstoffen
Verschillende soorten worden gekweekt als sierbloemen voor de tuin, snijbloemen, en droogbloemen.

 

Contra-indicaties

 

  • er zijn geen restricties bij de zwangerschap of het zogen, raadpleeg hier ook de gynecoloog
  • bij oedemen door hartinsufficiëntie en/of nierlijden oa ook chronische nierontsteking (nefritis omdat de nieren dan niet voldoende werken) enkel op voorschrift van de arts

 

Bijwerkingen

Geen nevenwerking bij normale doseringen.

Zorg bij het gebruik van vochtafdrijvende kruiden zoals de echte guldenroede steeds voor voldoende vochtinname bvb 2L / dag.

Er is zelden een allergische reactie bij het gebruik van dit kruid, het stuifmeel van de echte guldenroede is wel één van de bekende veroorzakers van hooikoorts.

Bij bloed in de urine, aanhoudende koorts of het onvermogen om te plassen, moet er steeds een arts geraadpleegd worden.

 

Interacties

Door zijn diuretisch effect kan het gebruik van dit kruid de electrolytenbalans veranderen in het lichaam en moet met voorzichtigheid voorgeschreven worden bij gebruik van:

 

  • medicijnen tegen hartritmestoornissen (anti-aritmica)
  • hartglycosiden (digoxine, digitaline...)
  • lithium
  • K- drijvende diuretica (bvb thiaziden)
  • K- sparende diuretica (bvb spironolactone)
  • anti-astmamedicijn (bvb theophylline-derivaten)
  • anti- hypertensiva (bloeddrukverlagende medicijnen)
Raadpleeg bij twijfel steeds een arts en overleg!

 

Doseringen

Inwendig en uitwendig:

De aangewezen gemiddelde dagdosis is het equivalent van 6 à 12 g kruid

  • moedertinctuur: 3x 30 dr/ dag
  • infuus: 5g per kop heet water of 1 overvolle theelepel op 1/4 L heet water of  50 g bladeren op 1L heet water, 1/2 uur laten trekken (om de flavonoïden zo goed mogelijk op te lossen) en zeven; 3 à 4 tassen per dag tussen de maaltijden
  • afkooksel (inwendig gebruik of als gorgelmiddel): 40 à 60 g bladeren en bloemen op 1L water, 1 à 2 min laten koken en 10 min laten trekken, zeven, 3 à 4 tassen per dag
  • kruid: gestandaardiseerd op 1,5% flavonoïden: 3x daags 200 à 400 mg
  • poeder: 3 à 6 maal 2 g / dag
  • vloeibaar extract (1:1) in 25% alcohol: 0,5 à 2 ml, 2 tot 3 maal /dag
  • vers gekneusde bladeren: als wondheelmiddel, warm compres van vers blad bij bvb zweren
  • solidagowijn: 60 g kruid gedurende 10 dagen laten macereren in 1L witte wijn, zeven, 1 glas s'morgends op nuchtere maag

 

Synergie

 

  • met Zea Mays (maïsstempels), Betula pendula/pubescens (berk) bij oedemen, nier- en blaasaandoeningen
  • met Juniperis communis (jeneverbes) bij oedemen (die niet te wijten zijn aan chronisch nierlijden, pas anders op bij het gebruik met jeneverbes)
  • met Arctostaphylos Uva Ursi (beredruifblad) bij acute blaasontsteking
  • met Arctostaphylos Uva Ursi (beredruifblad), Equisetum arvense (heermoeskruid), Tilia cordata (lindebloesem) en Centaurium eryhtreae (echt duizendguldenkruid) in gelijke delen bij allerlei nierkwalen
  • met Rubia tinctorum (meekrap) bij niersteentjes
  • met Urtica dioica (grote brandnetelkruid), Equisetum arvense (heermoeskruid), Betula pubescens/ pendula (berk), Levisticum officinale (lavasblad) en Sambucus nigra (vlierbloesem) in respectievelijk 30 (guldenroede)/ 15/ 20/ 15/ 10/ 10 g bij nierontsteking, 1 klp gemengde kruiden per tas heet water, 10 min laten trekken en zeven
  • met Betula pubescens/ pendula (berkenblad), Arctium lappa (kliswortel), Urtica dioica (brandnetelkruid), Agrimonia eupatoria (agrimoniekruid), Matricaria recutita (kamillebloemen), Thymus vulgare (tijmblad): respectievelijk 20 (guldenroede)/ 20/ 15/ 10/ 15/ 10/ 10 g ter preventie van en bij nierstenen: 1 klp gemengde kruiden per tas heet water en na 10 min trekken, zeven en in kleine slokjes opdrinken
  • met Sipites cerasorum (kersensteeltjes) bij niersteengruis door verstoorde nierfunctie
  • met Urtica dioica (brandnetelkruid), Ocimum basilicum (bazielkruid), Salvia officinalis (salieblad), Achillea millefolium (duizendblad), Calluna vulgaris (struikheidekruid) en Thymus vulgaris (tijmblad): respectievelijk 20 (guldenroede)/ 20/ 10/ 15/ 15/ 10/ 10 g bij een pijnlijke blaaslediging, 1 klp per tas heet water en na het trekken zeven en sloksgewijs drinken
  • met Ginkgo biloba bij moeilijke urinelozing bij bejaarden
  • met Epilobium angustifolium (wilgenroosje): bij benigne prostaathypertrofie
  • met Betula pubescens/pendula (berkenblad) en Spiraea ulmaria (moerasspirea): bij reumatische aandoeningen
  • met Echinacea purpura (rode zonnehoedkruid) bij aandoeningen van de bovenste luchtwegen
Verder kunnen er nog verschillende combinaties gebruikt worden met oa brandnetel en heermoes bij artrose; met moerasspirea, lindebloesem, St-janskruid en vlierbloesem bij reumatische aandoeningen en jicht; met veenbessen, muizenoortje en de EO van bonekruid bij blaasontsteking en vochtophoping.
Het is een goed bruikbaar medicinaal kruid voor gebruik beschikbaar in drogerij of vers, voor verwerking.

 

 

 

 

Literatuurlijst en Referenties * Top