Duizendblad (Achillea millefolium)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Duizendblad
Duizendblad (Achillea millefolium)
Familie > Wilde Planten > Composietenfamilie

Historiek

De naam Millefolium (1000 bladeren) verwijst naar de vele composiet bloemblaadjes.

De Duitse benaming "Schafgarbe" zou enerzijds van de oud-Duitse naam "Garwe", wat "gezondmaker" betekent, afkomstig zijn en anderzijds berrusten op het feit dat schapen, als ze ziek zijn, meer van dit kruid eten.

De Latijnse naam "Achillea" zou verwijzen naar de Griekse held Achilles, die tijdens de Trojaanse oorlogen, met deze plant de wonden van zijn krijgers genas (stelpen van de bloedende wonden). Volgens het epos de "Ilias" van Homeros, verzorgde Achilles, op aanraden van Venus, Telephos, de koning van Mysië, met duizendblad nadat hij deze met de lans had verwond.

Hierdoor werd duizendblad ook 'herba militaris' genoemd en het werd tot de 19e eeuw gebruikt om het toegroeien van wonden te versnellen. Ook diverse indianenstammen waaronder de Navajos gebruikten duizendblad bij snijwonden en beten van giftige slangen. 

Andere toepassingen waren een transpitatiebevorderende werking bij verkoudheden en griepale toestanden.

De geneeskrachtige werking gaat echter nog veel verder terug in de tijd. De archeoloog Ralph Solecki heeft pollenonderzoek verricht in Shanadir (Irak) op een 60000 jaar oude begraafplaats van Neanderthalers en vond daarbij ook duizendblad terug.

De Sumeriërs, die leefden tussen Tigris en Eufraat (2500 v Chr), gebruikten het kruid.

Duizendblad werkt ook koortswerend en werd daarom vroeger gebruikt in plaats van kinine.

Druiden gebruikten stengels om het weer van een bepaald seizoen te voorspellen.

Men vermoed dat duizendblad in het capitulare de villis geregistreerd staat als 'ambrosia'. Ook de 'garwa' van Hildegard von Bingen is waarschijnlijk duizendblad. Albertus Magnus, soms ook wel een van de grootste Duitse filosofen en theologen van de middeleeuwen genoemd, maakte evenmin onderscheid tussen karwij en duizendblad. In zijn 'Book of Secrets' uit de 14e eeuw beschermt het gebruik ervan 'in de neus' tegen 'angsten, fanatasie of visioenen'. Het zal dan ook niet verwonderen dat duizendblad ook vaak terug te vinden was in snuifdozen.

Tot op de dag van vandaag schrijft men aan duizendblad ook voorspellende krachten toe:
Kauw, voor begrip van de stem van duizendblad,
een stukje wortel en houd het in de mond.
Een thee van blad en bloem
vertelt de rest van het verhaal.

Dit heeft reeds een lange voorgeschiedenis...In het 'Boek der Veranderingen' (ook Yijing of I Tjing), een klassieke tekst uit het oude China beschrijft een methode van voorspellen door 50 rechte duizendblad stengels van gelijke lengte te laten vallen (als mikadostaafjes) en daarin af te lezen wat voor veranderingen men in de toekomst kon verwachten. Europese vrouwen wierpen het kruid in het vuur en keken in de vlammen op zoek naar hun toekomstige man. Ook keltische druiden gebruikten duizendblad voor hun voorspellingen.

Dodoens raadde aan gewoon duizendblad te kauwen bij mondzweren en tandabcessen.

Ook als magisch kruid werd duizendblad eeuwenlang als (ritueel-samen-te-stellen!) negenderhand-kruidenbos opgehangen in de stal of aan het bed om bescherming te bieden tegen het kwade (veel van die kruiden in de kruidenbos blijken nu insectenwerend en bacterie dodend te zijn en werkten dus echt). Ze werden ook wel eens in de rookpan gedaan om dan met de geurende rook heel het huis en de stal te zuiveren, in een amulet gedragen, gestrooid over de drempel van een huis, aan een deur of wieg gehangen op de avond van 24 juni, hield een bosje duizendblad ziekteverwekkers af. In Frankrijk werd het kruid in de wieg van de baby gelegd ter bescherming tegen de duivel en de dood.

In een Angelsaksich kruidenboek wordt een kruidendrank met duizendblad aanbevolen in geval de duivel in iemand gevaren is of hem een ziekte heeft aangedaan. Over de kruiden moesten wel zeven missen gelezen worden.... De indianen verdreven de boze geesten dan weer met de rook van duizendblad....

Verder werd duizendblad (dat in grote hoeveelheden kon leiden tot duizeligheid en zelfs krankzinnigheid) ook jarenlang als bierkruid gebruikt (oa in Duitsland en de scandinavische landen). De smaak ervan was bitter en wrang met een kruidige geur. Onder druk van de Benedictijnen raakte hop meer in gebruik.

Tenslotte was duizendblad wegens zijn aromatische kenmerken ook een goed pestillentie kruid.

Volgens de signatuurleer geeft het sterke en zeer fijn vertakte blad van dit kruid aan dat het geschikt is voor de fijnste vertakkingen van de bloedvaten, de haarvaten.

 

Plantenprofiel

  • winterharde, snelgroeiende, aromatische en overblijvende plant (30 tot 80 cm afhankelijk van de soort)
  • kruipende wortelstok die uitlopers vormt en gemakkelijk gaat woekeren
  • rechtopstaande, houtig-harde, hoekige, gegroefde en fijn behaarde stengels
  • bladeren: zittend, afwisselend geplaatst, lancet- of lijnvormig, fijngevederd en grijsgroen, met een zachte beharing
  • dichte platte bloemtuilen, bestaande uit kleine, vaalwitte tot roze straalbloempjes met een geel hartje
  • de vrucht is een langwerpig grijs nootje, dat iets gevleugeld is en smalle ribben vertoont

 

Bloeitijd

Van juni tot oktober 

 

Voorkomen

  • inheems in gematigde en sub-tropische zones van Europa en West-Azië; ingevoerd en inmiddels verwilderd in Noord-Amerika, Autralië en Nieuw-Zeeland; wordt in talrijke landen met een gematigd klimaat gekweekt.
  • gewoon duizendblad is heel polymorf (veelvormig) en vertoont een flink aantal subspecies; er zijn ook variëteiten met een grote sierwaarde, zoals de "Moonshine" met okergele bloemen en de "Fire King" met karmozijnrode bloemen.
  • prefereert goed afwaterende, calciumarme bodem met een gemiddelde vruchtbaarheid en een plek in volle zon.
  • groeit ook gemakkelijk op andere bodems (armere gronden) en verdraagt schaduw, zeer lage temperaturen en tocht (groeit echter minder goed)
  • aangetroffen op schrale graslanden, braakliggende terreinen, als onkruid in tuinen, in hagen, langs paden en wegen, dijken en spoorwegen, in laaggebergte en op zonnige hellingen.

 

Gebruikte delen

Herba Achilleae Millefolii of Herba Millefolii: het kruid, zijnde de bovengrondse, bloeiende plant, geplukt tussen juni en juli, zonder de houtige bladloze stengel.

De EO wordt verkregen door waterdampdestillatie van het bloeiende kruid, 600 kg kruid geeft 1 kg olie. De kleur is blau door het chamazuleen en geurt kruidig en licht vermuft. Het is een zeer veelzijdige EO en kan ingezet worden bij verschillende aandoeningen.

 

Inhoudsstoffen

  • essentiële olie (0,13 à 1%): sesquiterpenen (chamazuleen, dihydroazuleen en caryophylleen); monoterpenen (beta-pineen, alfa-pineen, sabineen en campheen); monoterpeenalcoholen (1,8-cineol); ketonen (camphor, iso-artemisia, thyon); verder vooral de bittere sesquiterpeenlactonen "achilline" ea.
  • aromatische bitterstoffen (sesquiterpeenlactonen waaronder het guajanolid en germacrenolid)
  • flavonoïden: flavonen en glycosiden (apigenine, luteoline, ea.); flavonolen (rutine, quercetine, quercetineglycoside ea.)
  • alkaloïden: achilleïne, stachydrine
  • esters
  • slijmstoffen
  • fenolzuren: koffiezuur
  • looistoffen (3 à 4%)
  • coumarines (0,35%)
  • cyanogeenglycosiden (prunasine)
  • chlorofyl
  • salicylzuur, isovaleriaanzuur
  • mierezuur, azijnzuur, boterzuur, palmitinezuur, ea.
  • glucose, galactose, inuline
  • beta-caroteen, vit C, B1, B2, niacine, choline, inositol
  • mineralen: K, Ca, F, Cr, Co, Fe, Mg, Mn, Se, Si, Na, Tn, Zn

Opmerking: bij kruiden met etherische olie en bitterstoffen is het belangrijk ze goed te drogen en te bewaren, liefst zo snel mogelijk te gebruiken omdat de inhoudsstoffen snel hun werking verliezen. Bitterstoffen kunnen ook teniet gedaan worden door te grote hitte.

 

Werking

De eigenschappen van deze plant gelijken sterk op die van Kamille.

INWENDIG:

  • bittermiddel, eetlustopwekkend, bevordert de maagwerking, spijsverteringsbevorderend, galvormend, galdrijvend (door de bitterstoffen en de achilleïne), windverdrijvend
  • krampopheffend (door de luteoline en apigenineglycoside, azulenen en cineol) op maag, galwegen en darmen
  • ontstekingswerend (door de EO- vnml azulenen en flavonoïden)
  • samentrekkend, ontsmettend, anti-bacterieel (door de looistoffen en de sesquiterpeenlactonen)
  • tonicum voor de maag-darm slijmvliezen
  • verzachtend (door de slijmstoffen); krampwerend op de baarmoeder; menstruatiebevorderend; bloedstelpend (door de looistoffen en de alkaloîden)
  • bloedsomloopstimulerend en regulerend, bevordert de aderlijke bloedsomloop (oa. door de flavonoïden)
  • bloeddrukverlagend en perifeer bloedvatverwijdend en ontspannend op de bloedvatwand; ontstekingswerend op de vaatwand; bloedvatreinigend; bloedverdunnend (door de coumarines)
  • tonicum voor de slijmvliezen van de luchtwegen; bevordert het ophoesten van slijmen en is slijmoplossend; infectiewerend; slijmvliessamentrekkend en krampwerend op de luchtwegen
  • transpiratiebevorderend en koortsverdrijvend
  • anti-allergisch (door chamazuleen)
  • diuretisch (door flavonoïden), antiseptisch op de urinewegen
  • zogdrijvend; luteotroop (bevordert de werking van het luteïniserend hormoon LH); bevordert de aanmaak van progesteron

UITWENDIG:

  • bloedstelpend (door de looistoffen en de alkaloïden); samentrekkend (door looistoffen)
  • krampopheffend op het bekken
  • ontsmettend, antibacterieel, wondhelend, granulatiebevorderend
  • samentrekkend, ontstekingswerend (oa door looistoffen en sesquiterpeenlactonen)
  • verzachtend en jeukwerend
  • verlicht tandpijn 

Culinair:

jonge versnipperde blaadjes met hun peperachtige, bittere smaak kunnen gebruikt worden:

  • om een salade hartiger te maken
  • om in soep of groenteschotels te verwerken
  • om smaak te geven aan kruidenkoeken en (boekweit)pannenkoeken
  • in omeletten en sauzen
  • in kaasdips
  • de bloemen dienen als versiering
  • gewoon duizendblad dient nog steeds als smaakmaker en bewaarmiddel bij het brouwen van sommige bieren, als surrogaat voor hop.

Cosmetisch:

  • een zwak aftreksel van de bloemen wordt aangewend als lotion voor een vette gezichtshuid of zit in crèmes om een vette gezichtshuid te reinigen.
  • het blad dient als samentrekkend middel (in een huidtonicum op compressen, of het verse blad rechtsreeks op de huid aangebracht), tegen een vette, onreine huid en couperose.
  • om de huid op te peppen, wassen met een afkooksel van duizendblad of een gezichtsstoombad met een aftreksel van verse bloemen nemen.
  • verse gekneusde bladeren drukken op een scheer- of schaafwonde helpen de bloeding stelpen.

Enkele toepassingen van de etherische olie van Duizendblad:

Bij ontstoken, gevoelige huid, acne.
4 druppels Duizendblad, 7 druppels Kamille en 5 druppels Roos mengen met 40 ml Jojoba olie en 10 ml Tarwekiem olie. Met dit mengsel de huid 2x per dag insmeren.

Bij eczeem, rode vlekjes en jeuk.
3 druppels Duizendblad en 2 druppels Citroen (geen oudere EO gebruiken wegens oxidatie en daardoor huidirritatiegevaar) mengen met 40 ml Aloë Vera maceraat en 10 ml Calendula maceraat. Met dit mengsel de huid 2x dagelijks behandelen.

Bij hoofdhuidproblemen.
3 druppels Duizendblad en 3 dr roosmarijn of salie aan de voor het wassen benodigde shampoo toevoegen.
Bij het wassen de hoofdhuid krachtig masseren, 5 minuten laten inwerken, goed uitspoelen.

Verdampen.
6 tot 10 druppels Duizendblad in de aromalamp geven rust en helderheid bij verwarring.
De werking van Duizendblad is krachtiger dan die van Kamille, in veel gevallen kan in plaats van Kamille, Duizendblad gebruikt worden.

De EO werkt ontstekingsremmend, ontsmettend, wondhelend, bloedstillend, ontkrampend en ontspannend. Duizendblad werkt stimulerend op de stofwisseling, lever en bloedvorming. Kan goed gecombineerd worden Ceder, Den, Kamille, Valeriaan en Vetiver.
De werking van Duizendblad is krachtiger dan die van Kamille, in veel gevallen kan i.p.v. Kamille, Duizendblad gebruikt worden.

Overige:

  • de EO wordt soms gebruikt als smaakstof voor softdrinks, bitters en vermouth
  • fijngehakt duizendblad helpt composthopen sneller ontbinden door de bacteriële activiteit erin te vergroten
  • de groeiende plant helpt vliegen en kevers af te houdenvan naburige planten; de verbrande plant weert muggen
  • een aftreksel van duizendblad op water (gedurende 1 à 2 weken laten trekken en dan verdunnen), kan dienen als vloeibaar voedsel voor de planten (net als brandnetel en kamille)
  • de geurige zaden kunnen in huis zorgen voor een aangename geur
  • bladeren en bloemen kunnen een verfstof geven om wol te kleuren nml geel, groen, oranje en bruin

 

Indicaties

INWENDIG:

  • anorexie, zwakke maag, gebrek aan maagzuur, indigestie, maagstoornissen, zure oprispingen, misselijkheid, winderigheid, opgezette buik
  • maag- en darmkrampen, kolieken, galkolieken, maagwandontsteking, preventie van maag- of duodenumzweer, darmontsteking
  • adjuvans bij diarree met krampen, dysenterie
  • menstruatiepijnen en krampen, uitblijven van menstruatie of een overvloedige menstruatie, postpartum bloedingen (bloeding na bevalling), herstel van de baarmoeder na de bevalling
  • spataderen, zware benen, flebitis (aderwandontsteking), aambeien, preventie van trombose (in spataderen, in kransslagaders, in hersenslagaders)
  • koude ledematen, zwakke bloedsomloop, adjuvans bij hoge bloeddruk
  • neusbloedingen, interne bloedingen, bloed in de urine
  • luchtwegenaandoeningen, hoest, slijmproppen, sinusitis
  • ondersteunend bij verkoudheden en griep, koorts, mazelen, hooikoorts, blaasontsteking, urineweginfecties, obesitas.
  • ondersteunt de borstvoeding

UITWENDIG:

  • neusbloeding, bloedende aambeien, bloedende wonden (enkele verse blaadjes kneuzen of zachtjes kauwen en op de wonde leggen of in de neus proppen)
  • zitbaden bij pijnlijke menstruatie, aambeien, witte vloed, vaginale ontsteking
  • omslagen bij huidaandoeningen: kleine snij- en schaafwonden, moeilijk te genezen wonden, kloven en tepelkloven, zweren
  • spoelen en gorgelen bij: tandvleesontsteking, mondslijmvliesontsteking, aften, keelpijn, keelontsteking, strottenhoofdontsteking
  • verdampen bij acné en meeëters
  • oogbaden bij conjunctivitis (oogbindvliesontsteking)
  • tandpijn: de gekneusde bladeren rechtsreeks tegen het tandvlees houden of spoelen

 

Contra-indicaties

  • niet gebruiken tijdens de zwangerschap (zowel de EO als de andere vormen van het kruid) vanwege de baarmoederstimulerende werking, tenzij tijdens de laatste weken en de bevalling (onder deskundig toezicht). 
  • overmatig gebruik tijdens het zogen vermijden (met mate omdat de baby de stoffen eveneens opneemt).
  • niet gebruiken bij allergie aan andere Asteraceae zoals arnica, goudsbloem of kamille en andere gekende allergieën.

 

Bijwerkingen

  • bij een te hoge dosis kunnen duizeligheid en hoofdpijn optreden
  • best niet langer dan een maand na elkaar gebruiken
  • bij uitwendig gebruik kan er een foto-allergische huidreactie optreden met jeuk of blaasjes; ook bij inwendig gebruik zijn er soms (zelden) huidreacties (gebruik dan onmiddelijk stoppen)
  • opgepast bij gekende allergie aan andere Asteraceae, soms is er kruisallergie
  • Duizendblad kan, in sommige gevallen, zowel de stolbaarheid van het bloed doen toenemen als het bloed verdunnen door de coumarines (werkt echter regulerend)   

 

Interacties

Duizendblad kan de absorptie van bivalente mineralen beïnvloeden (Ca, Mg, Zn, ...), neem daarom geen voedingssupplementen of ijzerpreparaten tegelijkertijd met duizendbladpreparaten.

In theorie is er mogelijk interactie met bloedverdunners en ontstekingsremmers.

Het kruid kan door zijn diuretisch effect de electrolytenbalans verstoren in het lichaam en moet dus met voorzichtigheid genomen worden bij gebruik van diuretica, hartmedicatie (ook hartglycosiden), euphylline-derivaten maar ook bij bloeddrukverlagende medicijnen.

 

Doseringen

Inwendig:

De aangewezen gemiddelde dagdosis bedraagt 4,5 gr van het kruid, waarvan 3 gr van de bloemhoofdjes of 3 thlp vers perssap.

  • moedertinctuur: 3x 40 dr /dag bij krampen, spijsverteringsklachten, gebrekkige eetlust, menstruatieproblemen, diarree met krampen
  • infuus: 50 à 60 gr op 1L heet water, of 2 volle etlp kruid overgieten met 600 ml heet water, of 2 klp per tas overgieten, 5 min overdekt laten trekken, zeven en 2 à 3 tassen /dag drinken bij krampen, spijsverteringsklachten, gebrekkige eetlust en menstruatiepijnen; enkel vlak voor gebruik klaarmaken!
  • vers perssap: 3x 1tpl /dag, bij spijsverteringsstoornissen of 1 slp in een glas water 1/2 u voor de maaltijd
  • EO (vooral omwille van het anti-allergische en ontstekingswerende effect) inhalaties: bij hooikoorts, in borstbalsems bij luchtwegenaandoeningen
  • vloeibaar extract: 30 à 60 dr /dag in meerdere malen in te nemen
  • kruidenpap (omslagen en compressen): oa op wonden
  • omslagen met het gekneusde kruid
  • duizendbladwijn: 100 gr verse bloemen macereren in 1L wijn, op een warme plek zetten en laten trekken gedurende 2 weken, zeven en 1 likeurglaasje per dag drinken

Uitwendig:

  • afkooksel: 30 à 60 gr kruid / 1L water, bij wonden, aambeien, zweren
  • zitbad: 100 gr duizendblad / 20 L water bij krampen in het onderlichaam, aambeien, menstruatieproblemen
  • vers perssap: bij spataderzweren en aambeien

 

Synergie

  • met de bloemen van echte kamille bij menstruatiepijnen, spijsverteringsproblemen, maagpijn, gastritis
  • met gemberwortel bij een zwakke spijsvertering
  • met venkelzaad, duizendguldenkruid en pepermuntblad, in gelijke delen, bij braakneigingen en nerveuze maag, 1 klp kruiden op een tas heet water
  • met witte paardekastanje vruchten: bij spataderen
  • met kleinbladige lindebloesem bij hoge bloeddruk
  • met salieblad (40 gr), roosmarijnblad (30 gr) en 40 gr duizendblad, bij witte vloed, kort afkooksel van 1 spl kruiden op een tas water, s'morgends en s'avonds een tas drinken
  • met vlierbloesem en pepermunt, gelijke delen, bij verkoudheden en koorts, griepale toestanden

 

 

Literatuurlijst en Referenties * Top