Grote weegbree (Plantago Major L.)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Grote weegbree
Grote weegbree (Plantago Major L.)
Familie > Wilde Planten > Weegbreefamilie

Historiek

Oorspronkelijk kwam de Grote weegbree vooral voor in het gebied rond de Middellandse Zee, maar ze verspreidde zich, in het voetspoor van de Romeinse legers, over heel Europa. De Romeinen zouden de plant al ‘Planta’ (voetzool) hebben genoemd omdat het hun legers ‘op de voet’ volgde. De soortnaam "Plantago" is trouwens hieraan ontleend.

De naam weegbree komt al in het Oud-Saksisch voor als ‘wegbreda’, samengesteld uit ‘weg’ en ‘breed’, dus een plant die breed op de weg groeit.

De indianen noemden de plant ‘het voetspoor van de blanke man’. Dat had waarschijnlijk twee redenen: In de eerste plaats kwam de plant tevoorschijn op plekken waar blanken voorbijgekomen waren, maar bovendien overleefde de plant vooral op die plaatsen waar blanken voorbij bleven komen. Immers, de blanke kolonisten gingen helemaal anders om met het Noord-Amerikaanse landschap dan de oorspronkelijke bewoners. De indianen vormden geen platgetreden paden, maar trachtten telkens via een andere weg ergens heen te gaan om de flora de kans te geven zich te herstellen. Hun visie was dat je waar je voorbijkwam geen sporen in het landschap mocht achterlaten. De blanken daarentegen, vormden wegen en paden en waar andere planten verdwenen, kwam de Grote weegbree in de plaats.

Een andere verklaring is dat sommige weegbreebladeren op voetzolen lijken. Net als tegenwoordig groeide er ook vroeger weegbree langs wegen en paden. Men gebruikte de plant ter verlichting bij vermoeide of pijnlijke voeten.

Immers, de zaden van weegbree worden slijmerig en kleverig als ze nat worden, en blijven dus overal aan plakken en verspreiden zich op die manier over grote afstanden. Omwille van die taaiheid en opdringerigheid wordt de Grote Weegbree ook wel eens het het 'allergemeenste onkruid’ genoemd. De hele familie Weegbree dankt zijn naam dan ook aan dit opdringerige exemplaar. ‘Weegbree’ betekent immers ‘de brede die op de wegen staat’, ook al zijn de meeste andere Weegbrees smaller, en staan ze liever wat verder van de platgetreden paden.

In de 1ste eeuw beval de natuurkenner Plinius de Oudere weegbree al aan tegen diverse kwalen. In het Woordenboek van Trévoux (1704-1771) wordt vermeld dat “deze plant wondhelend is, oplossend, koortsverdrijvend; hij wordt gebruikt bij dysenterie, bloedspuwen, aambeien.”
In de loop der eeuwen werd weegbree toegepast in een groot aantal traditionele kruidentherapieën en wereldwijd doen vele verhalen de ronde over hoe goed de plant geholpen heeft bij giftige beten van bijvoorbeeld hondsdolle honden of ratelslangen.

Weegbree staat ook bekend als een medicinale plant. In Scandinavie is de plant het beste bekend om zijn wond helende eigenschappen. De Noorse en Zweedse naam voor weegbree is Groblad wat helende bladeren betekent. Het medicinale gebruik van weegbree bij huidaandoeningen is trouwens ook al weer eeuwenoud, Dioscorides beval het kruid al aan bij beenzweren. Later vind je in alle Europese culturen recepten die weegbree bevatten, b.v. ter behandeling van slecht helende wonden. In het stuk "Romeo en Juliet" adviseert Romeo de weegbree aan zijn neef Benvoleo ter verzorging van zijn wonde.

Verschillende delen van de plant werden in veel verschillende landen over de wereld gebruikt voor het genezen van verschillende ziekten zoals huidproblemen, infecties, spijsverteringsstoornissen, ademhalingsproblemen, circulatie problemen, tegen pijn en tegen koorts. Wandelaars kennen ook het gebruik van weegbree bij brandneteljeuk, blaren of splinters: Een fijngewreven of fijngekauwd blad op de pijnlijke plek...

De weegbree was gewijd aan Sint-Jan. De plant werd geplukt door jonge vrouwen die de bladeren onder hun hoofdkussen legden, in de hoop ’s nachts van hun toekomstige echtgenoot te dromen.

Bijzonder is ook de vermelding van de Grote Weegbree in de negen kruidenspreuk van Wodan (Nine Herbs Charm of Nine Worts Galdor), één van de weinige bewaard gebleven toverspreuken uit de Angelsaksische Heidense wereld (Angelen, Saksen, Juten, Friezen). Het is een metrische spreuk en behoort tot de zogenaamde 'Lacnunga Collectie' ('Lacnunga' - 'Geneeskunde'), en is teruggevonden in een werk uit de elfde eeuw dat nu in het British Museum ligt.

De 'Negen Kruiden-Spreuk' is de tweede van de elf spreuken of 'galdors' in het werk. De spreuk behandelt negen kruiden en hun geneeskrachtige werking. De spreuk is bedoeld voor de behandeling van vergitigingen door de bereiding van negen kruiden tot een zalf. De spreuk moet daarbij zowel tijdens de bereiding van de zalf als voor het aanbrengen ervan gereciteerd worden. De spreuk is door een latere schrijver verchristelijkt, maar de heidense basis is nog altijd daar.  De negen heilige kruiden van Wodan waren: Bijvoet, Weegbree, Kleine veldkers, Grote brandnetel, zwarte Nachtschade, Kamille, Witte appel, Kervel en Venkel. Andere kruiden die worden genoemd als heilige kruiden van Wodan zijn: basilicum, kamille, lavendel, citroen melisse, koningskaars, wijnruit, sint janskruid, tijm en ijzerhard. Deze waren door Wodan aan de wereld geschonken.

Over weegbree zegt de spreuk:

En jij, weegbree, moeder der kruiden,
geopend naar het oosten, van binnen machtig;
Karren reden over je heen, koninginnen reden over je heen,
boven jou weenden bruiden, snoven ossen.
Allen weersta je en weerstond je;
zo weersta je ook gif en ontsteking
en de gehate die over het land rijdt.
(Vers 7-13) 

 

Plantenprofiel

Soorten weegbree die het meest worden gebruikt:

  • Ruige weegbree Plantago media
  • Smalle weegbree Plantago lanceolata
  • Grote weegbree Plantago major (Plantago major spp. major L.).
  • Plantago Afra L. of Plantago Psyllium L. (vlozaad) is een éénjarige plant uit dezelfde familie die vooral gekweekt wordt in Frankrijk en Spanje voor het zaad oa als laxativum.
  • Plantago Ovata Forsk. (Ispaghula) of blond of Indisch vlozaad; éénjarige plant, wordt intensief gekweekt in indië en Pakistan

 
De grote weegbree kan 15 cm hoog worden, maar de grote varieert afhankelijk van de groeiomstandigheden. 
De bladeren zijn ovaal en staan in een rozet om de wortel. Op de lange niet vertakte stengel staan kleine bruin-groene bloempjes. De plant is te vinden in bermen, weiden en wordt vaak gezien als een algemeen voorkomend onkruid.
De bladeren zijn parallelnervig en taai van structuur.

De grote weegbree worden door de wind bevrucht. De bloemen hebben daarvoor ook lange meeldraden en stampers en hebben ook geen kroonbladeren. De functie van de kroonbladeren is om door hun kleur insecten aan te trekken voor de bevruchting. Dit is voor de weegbree niet nodig.
 
Er worden veel zaden geproduceerd, tot 20 000 zaden per plant. De zaden zijn klein en ovaal (0,4 bij 0,8 bij 1,5 mm ) en hebben een licht bittere smaak. De zaden worden plakkerig bij vochtig weer, dit komt doordat de polysacharide in de buitenste laag van de zaden opzwellen. Op deze mannier kunnen de zaden verspreid worden door mensen en dieren.

 

Bloeitijd

 Van juni tot oktober (iets later dan de smalle weegbree).

 

Voorkomen

Deze plant met aren die aan rattenstaarten doen denken, is erg geliefd bij de vogels. Hij is oorspronkelijk uit Europa en Azië afkomstig en werd vanaf de 16de eeuw in vele gematigde gebieden op de wereld door Europese kolonisten geïntroduceerd.
Het is een vaste, zeer wijd verspreide en welig groeiende plant die vaak in groepen groeit. Hij staat vooral langs wegen, in weiden, graslanden, vruchtbare braakgronden, wegbermen, ook tussen straatstenen, op paden, binnenkoeren, langs spoorwegbermen en tussen puin, in gazons en op bebouwde en braakliggende gronden.

De smalle weegbree verdraagt armere grond maar minder betreding dan de brede weegbree die meer op rijkere bodem voorkomt en veel betreding verdraagt.

Hij houdt van goed doorlatende, vochtige, neutrale tot basische, matig humusrijke, zandige grond in de zon of half-schaduw.

 

Gebruikte delen

 Folium Plantaginis of bladeren

 

Inhoudsstoffen

Plantago Major heeft nagenoeg dezelfde inhoudsstoffen als Plantago Lanceolata. De werking is echter minder krachtig maar wel meer diuretisch en wordt dan ook bij aandoeningen van de urinewegen aangeraden.

Zie inhoudsstoffen Plantago Lancealata!

 

Werking

Weegbree was een bekend kruid om wonden te genezen, door het als een papje op snijwonden en kneuzingen te leggen. Het blad van de grote weegbree is ook een beproefd huismiddeltje tegen jeuk. 

In de moderne fytotherapie wordt weegbree voorgeschreven voor inwendig gebruik bij maagontstekingen, zweren aan maag of twaalfvingerige darm, karteldarmontstekingen, aandoeningen van de bronchiën en bloedingen in de urinewegen.

Voor uitwendig gebruik wordt hij als zalf of lotion toegepast bij aambeien, zweren en fistels, als oogbad bij bindweefselontsteking en als gorgeldrankje bij luchtpijpontsteking. Een omslag van gekneusde bladeren bevordert het helen van wonden en schaafwonden.
De bladeren van weegbree zijn rijk aan minerale zouten, vitamine C en volwaardige eiwitten. Ze hebben een vrij bittere smaak die enigszins aan champignon doet denken. De jongste bladeren kunnen rauw in salades worden verwerkt. De oudere bladeren zijn taai, maar gekookt zijn ze heerlijk in de soep of als groente. Er wordt ook wel een verbazend lekkere zoete taart van gemaakt, samen met brandnetels, rozijnen en gehakte hazelnoten.
Twee tot drie eetlepels vers geperst sap past goed in soep of in een saus.

  

Indicaties

Het zaad als laxativum (alhoewel het vlozaad meer voor deze taak gebruikt wordt), bij constipatie en moeilijke stoelgang

Bij aandoeningen van de urinewegen

Bij insectenbeten

Wondverzorgend en wondhelend

Zie verdere indicaties smalle weegbree 

 

Contra-indicaties

Er zijn geen tegenindicaties bekend, bij gebruik van het zaad opletten bij diverticulitis.

Bepaalde hooikoortspatiënten zijn allergisch voor weegbreestuifmeel.

 

Bijwerkingen

Er zijn geen waarschuwingen voor weegbree bekend.

 

Interacties

 Door het gebruik van het zaad en daardoor de versnelde darmtransit kan het zijn dat er daardoor een versnelde uitscheiding en een verminderde opname van medicijnen en voedingssuplementen. 

 

Doseringen

Inwendig:

Twee tot drie theelepels vers geperst sap van de weegbree past goed in de soep of een saus.
Enkele blaadjes weegbree in de sla is een rijke bron aan vitamine C. In het vroege voorjaar werd het vooral gebruikt voor extra vitamine C bij gebrek aan verse groenten (maar de blaadjes zijn taai en resistent van structuur).

Uitwendig:

Wrijven van het gekneusd blad op insectebeten, bij pijnlijke voeten tijdens het wandelen, een blad in de schoenen leggen brengt verlichting.

Voor verdere doseringen zie de smalle weegbree. 

Synergie

 Zie smalle weegbree.

 

 

 

Literatuurlijst en Referenties * Top