Pepermunt (Mentha ×piperita)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Pepermunt
Pepermunt (Mentha ×piperita)
Familie > Keukenkruiden > Lipbloemigen

Historiek

Volgens een oud Grieks godenverhaal is de pepermuntplant ontstaan door een ruzie tussen twee vrouwen. Hades, de Griekse god van de onderwereld, werd verliefd op de nimf Menthe, dochter van de watergod Kokytos. Persephone, de echtgenote van Hades, en haar moeder verscheuren Mentha en als eeuwig aandenken aan zijn geliefde uit haar lichaamsresten een sterk geurend kruid groeien dat hij Mentha noemde. "Piperita" is latijn voor "gepeperd", wijzend op de pittige smaak.
 
Munt is in de geschiedenis erg gewaardeerd en de waarde ervan blijkt onder andere uit verwijzingen in de bijbel, waarin de Farizeeën tienden inden van munt, dille en komijn. De joden legden het op de synagoge vloer en dit gebruik werd eeuwen later in Italiaanse kerken overgenomen, waar het kruid Erba Santa Maria wordt genoemd.

Munt als symbool van gastvrijheid wordt door de Romeinse dichter Ovidius beschreven. Hij vertelt over twee boeren, Baucis en Philemon, die hun dienblad met munt insmeerden om de gasten in een goede luim te brengen.

Hippocrates bestempelde de muntsoorten als zinneprikkelend en raadde ze af voor soldaten in tijden van oorlog. De Grieken reinigden er hun tafel mee en deden munt in bad om kracht te winnen.

De Romeinen brachten ook hun wijnen en sauzen met munt op smaak vooral om de spijsvertering te bevorderen, ze introduceerden munt in Noord-Europa.

Toen vrouwen die wijn dronken met de dood bedreigd werden, camoufleerden stiekeme wijn drinksters hun adem door op een mengsel van munt en honing te kauwen. Munt werd trouwens ook erkend als middel tegen aandoeningen van mond- en tandvlees en tegen slechte adem.

In Japan werd de verfrissende, heilzame geur van munt zo hoog geprezen dat de Japanners reukballen met muntbladeren droegen. In de oude chinese natuurgeneeskunde werd het kruid als krampopheffend en kalmerend middel gebruikt.

Plinius beval ze aan als pijnstillend middel en om de concentratie te verhogen. Dioscorides beschreef de plant als artsenij middel dat gemengd met azijn bloedstelpend werkte.

Watermunt, groene munt en hertsmunt werden in het Capitulare de Vilis opgenomen en ook in het Sankt Gallen kloosterplan, waardoor de plant achteraf veel in kloostertuinen werd geplant. Veel muntsoorten werden trouwens in de negende eeuw in Europa ingevoerd. Een monnik uit die tijd schreef dat er zo veel soorten waren dat hij nog liever de vonkjes uit de vuurhaard van de Vulcanus zou willen tellen. Met meer dan zeshonderd soorten en bastaardvormen, kan men een goede plant beter met de neus dan afgaande op de naam kiezen.

In die tijd werd munt dan ook voor van alles en nog wat gebruikt. Om de geslachtsdrift op te wekken, tegen hik, braken en galvochten, bij borstontsteking oorpijn, aandoeningen van de tong en als middel om het stremmen van de melk in de maag tegen te gaan en als heilzaam middel voor de maag in het algemeen en voor flatulentie in het bijzonder. Ook bij overmatige menstruatie en tegen allerlei insektenbeten werd munt ingezet.

Arabieren droegen munt bij zich om insekten te weren en dronken de thee om de potentie te verhogen.

Vandaag de dag wordt munt (of de olie ervan) nog steeds in de geneeskunde gebruikt vanwege de krampstillende, wormverdrijvende en versterkende eigenschappen en wordt het in het algemeen ook veel aan andere geneesmiddelen toegevoegd vanwege de aangename smaak.

Pepermunt (Mentha piperita) is een van de meest geurige muntsoorten. Volgens Plinius maakte men van Pepermunt  kransen die men op het hoofd droeg, terwijl men takjes ervan op tafel legde waarvan men at. Ook in de farmacopee van ijsland in de 13e eeuw komt pepermunt voor. Hier komt ze ook voor in de vorm van pappen en warme omslagen bij borstontstekingen en dergelijke.

Sinds de 18e eeuw word pepermunt echt voor de handel gekweekt doorheen Europa, in Marokko, Oost-Afrikam Australie, China , Japan en vooral ook de verenigde staten. Sinds die tijd is pepermunt een van de belangrijkste bestanddelen van menthol en wordt het als smaakmiddel gebruikt in de zoetwaren industrie, voor tandpasta, voor reukwaters en dergelijke.

Messegué raadt munt aan bij frigiditeit (met bonekruid) en voor een goede conditie (met rozemarijn).

 

Plantenprofiel

Behoort bij de familie van de LAMIACEAE (lipbloemigen)

  • krachtige, kruipende, meerjarige, winterharde en sterk geurende vaste plant met kruipende wortelstokken die vanuit knopen talrijke uitlopers vormen (dit is de reden waarom de muntsoorten beter in een grote platieken pot in de tuin gepland worden of de grond vertikaal afgrendelen, om overwoekering door de uitlopers tegen te gaan!)
  • de opgaande, vierkantige, enigszins behaarde en paars- tot zwartachtige stengels worden 30 à 80 cm hoog.
  • ze dragen getande, eironde tot relatief lange (tot 8 cm), donkergroene tot roodgroene of paars aanlopende bladeren met metallieke glans, die ruw aanvoelen (hoewel onbehaard) en kruisgewijs staan. Ze zijn asymmetrisch aan de basis, met laterale nerven onder een hoek van 45° en onderaan een uitgesproken hoofdnerf aan de onderzijde.
  • er verschijnen van juni tot augustus in lange, eindstandige, dichte schijnaren, roze tot lilakleurige bloemen met 4 uitstekende meeldraden.
  • de plant is steriel want ze vormt geen zaden. Ze groeit zo goed via de uitlopers dat ze gemakkelijk kan woekeren.

 

Bloeitijd

 van juni tot augustus

 

Voorkomen

Deze muntsoort met de zuiverste muntgeur is een cultuurplant: vermoedelijk een "bastaard" (hybride), ontstaan omstreeks 1696 door het kruisen van Mentha Spicata L. uit Zuid-Europa (Groene Munt of Aarmunt) en de Engelse Mentha Aquatica L. (watermunt); volgens anderen is pepermunt zelfs een meervoudige bastaard waarvan de ouders niet meer te bepalen zijn. Deze plant wordt bijna overal gekweekt.

  • houdt van een vochtige, lichte en voedzame grond
  • in een  gematigd klimaat
  • liefst met de wortel in de schaduw en zon op het blad
  • soms in het wild te vinden in sloten en vochtige bermen 

 

Gebruikte delen

Vooral de folium Mentha Piperitae, het blad (vnml de 3 bovenste bladparen). Er zijn 2 oogstperiodes: de eerste net voor de bloei, de tweede in september . Te drogen: snel en bij max 42°. Voor hetzelfde doel kunnen ook andere muntsoorten gebruikt worden.

Soms herba Mentha Piperita, het volledige bloeiende kruid, de toppen met de bladeren.

 

Inhoudsstoffen

  • etherische olie (0,7%) met als belangrijkste component menthol (30 à 40% tot 48%), menthone (15 à 20% tot 30%), cineol (5%), mentofuraan (1 à 2% tot 10%, bepaalt de smaak), isomenthone, pulegone, neomenthol, piperitone, hydrocarbonen
  • bitterstoffen
  • looistoffen (6 à 12%)
  • flavonoïden: vooral eriocitrine, luteoline, luteoline-7-glucoside, apigenine, hesperidine, menthoside, diosmine, isorhoifoline
  • triterpenen (ursol- en oleanolzuur)
  • fenolzuren (tot 7%)
  • carotenoïden

 

Werking

INWENDIG:

  • analgetisch (pijnstillend) en lokaal verdovend op maag-darmslijmvlies en andere slijmvliezen (verminderde pijngewaarwording door de menthol) en daardoor oa braakstillend.
  • antispasmodisch (krampwerend) op de gladde spieren, ondermeer ontspannend op de onderste oesophagussphincter, op de galwegen (sphincter van Oddi), op het colon.
  • choleretisch (bevordert de galproduktie) en cholagoog (verhoogt de galafscheiding) door de flavonoïden, hepatotroop (bevordert de leverfunctie).
  • stomachichum (bevordert de maagsecretie en maagmotoriek), digestivum (spijsverteringsbevorderend en een betere darmperistaltiek).
  • carminatief (darmgasverdrijvend): vergemakkelijkt oa het verwijderen van de lucht en gassen door het ontspannen van de onderste oesophagussphincter en is antiseptisch (ontsmettend) op de darmen.
  • stimuleert het zenuwstelsel.
  • zwak antiseptisch en expectorerend op de luchtwegen, diaforetisch (zweetdrijvend). Prikkelt de koudegevoelige receptoren in het neusslijmvlies en geeft daardoor een aangenaam gevoel van opluchting bij neusverkoudheid (zonder echt te ontzwellen).
  • antispasmodisch (ontkrampend) op de baarmoeder, emmenagoog (menstruatiebevorderend).
  • diaforetisch (bevordert de transpiratie), helpt koorts verlichten.

LET OP!! 

  • NIET ONTSTEKINGSWEREND: daarom vaak in combinatie met kamille (matricaria recutita)
  • NIET SEDATIEF:  daarom in combinatie met citroenmelisse (melissa off.)

UITWENDIG:

  • analgetisch (pijnstillend) en lokaal verdovend door het koudegevoel/anesthesie menthol.
  • jeukwerend (ook door de menthol).
  • ontsmettend en ontgeurend.

 

Indicaties

INWENDIG:

  • nausea (misselijkheid) en braken, zwangerschapsmisselijkheid, reisziekte (eventueel met gember).
  • gastritis, ulcus (maagwandontsteking, maagzweer): vermindert de pijn (verkoelend), als onderdeel van een kruidencombinatie.
  • maagdarmkrampen, kolieken, galkolieken, pijn aan de galwegen, spastische darmen, hik.
  • cholecystopatieën (galwegaandoeningen), lithiase (galsteentjes: helpt bij het uitdrijven van de steentjes).
  • hepatitisch (leverontsteking)
  • anorexie (gebrekkige eetlust), distentie (opgezet gevoel na de maaltijden), indigestie/dyspepsie (moeilijke spijsvertering vooral na zware maaltijden), pancreasziekten (miltaandoeningen).
  • flatulentie/meteorisme (winderigheid, gistingsverschijnselen in de darm), vergemakkelijkt het opboeren.
  • migraine, hoofdpijn (door stress, oververmoeidheid ed), zenuwuitputting, algemeen herstellend, na langdurige ziekte (versterkend), bij ouderen.
  • bronchitis (luchtwegaandoeningen), pertussis (kinkhoest), influenza (griep, tijdens het koortsende stadium), verkoudheden, rhinitis (neusverkoudheid met verstopping).
  • dysmenorrhee (pijnlijke menstruatie), uitblijvende menstruatie.

UITWENDIG:

  • hoofdpijn (door indigestie), migraine, tandpijn, neuralgie (zenuwpijn), artritis en artrose (reumatische pijnen), myalgie (spierpijn) ==> de pijnlijke plaats inwrijven met de EO of de tinctuur, compres
  • bij pijnlijke kneuzingen en schaafwonden ==> instrijkmiddelen
  • faryngitis, angina (keelpijn, amandelontsteking), stomatitis en aften
  • kiespijn, slechte adem ==> gorgelen
  • bronchitis, sinusitis, rhinitis ==> inhalaties
  • jeukende en hete huidaandoeningen, brandwonden, in zonnebrandprodukten ter afkoeling.

 

Contra-indicaties

  • bij zwangerschap alleen in matige dosis gebruiken vanwege de mogelijke baarmoederstimulerende werking.
  • niet geven bij maagbreuk vanwege de relaxerende werking op de onderste sphincter van de slokdarm, waardoor nog meer reflux zou kunnen ontstaan.
  • niet  bij obstructie van de galwegen, galwegenontsteking en leverontsteking of ernstige leverschade.
  • niet bij galstenen (alleen op voorschrift).
  • volgens sommige artsen wordt pepermunt best niet gegeven tijdens een homeopatische behandeling omdat het als antidoot zou kunnen fungeren.

LET OP!! De etherische olie nooit in bad doenvanwege het afkoelend effect en het gevaar op een koude shock! (vagaal reflex met ademhalingsstilstand en coma).

 

Bijwerkingen

  Bij de aangegeven dosis is er geen toxiciteit te vrezen. Toch is muntthee niet geschikt als dagelijkse huisdrank!

  • overmatig gebruik van muntolie irriteert de slijmvliezen; sommige mensen zijn er zelfs overgevoelig aan!
  • bij overmatig gebruik van de EO kan er, bij sommige mensen, huiduitslag, hoofdpijn, zuurbranden, branden in de anale streek, trage hartslag, spiertrillingen, spierpijnen, coördinatiestoornissen onstaan door het keton PULEGON.
  • absoluut te vermijden is de EO van de verwante polei (mentha pulegium) die een hoge dosis van het toxische pulegon (85 à 92%) bevat.
  • niet te geven aan kinderen onder de 12 jaar en zeker niet als EO, net zoals koude lucht kan de EO tijdelijk de ademhaling blokkeren; ze kan in hoge dosis zelfs glottisspasmen geven met dodelijke verstikking als gevolg.
  • bij het aanbrengen van de etherische olie op bvb voorhoofd of slapen moet men oppassen voor contact met de ogen!
  • overmatig gebruik remt de melkproductie bij zogenden!
  • overdosis kan leiden tot nier- en leverbeschadiging.

 

Interacties

  • er zijn mogelijk interacties met homeopatische producten, vraag raad aan je apotheker of arts!
  • er zijn ook interacties mogelijk met calciumantagonisten (medicijnen bij hoge bloeddruk, angor en hartritmestoornissen)
  • er zijn mogelijke interacties met histamine H2 receptor blokkerende medicijnen (cimetidine, ranitidine) en antacida (zuurremmers); hierbij kan de pepermuntolie van niet maagsapresistente capsules reeds vrijkomen in de maag en zuurbranden veroorzaken

 

Doseringen

Inwendig:

  • de aangeraden dagdosis van het kruid bedraagt het equivalent van 3 à 6 bladeren ofwel 3x /dag 1 à 3 g kruid, van de EO 6 à 12 dr in 3 innames, ofwel 0,2 à 0,4 ml, 3x /dag
  • moedertinctuur: bij misselijkheid, spijsverteringsstoornissen, krampen, galproblemen... 3x 40 dr /dag; tinctuur (1:5, 45% ethanol): 2 à 3 ml /dag
  • infuus: steeds vers te bereiden en afgedekt laten trekken (anders teveel EO verlies door het verdampen): inwendige inname na de maaltijdom de spijsvertering te bevorderen: 1 à 3 thlps (1elp) of 1,5 à 3 g gesneden kruid /tas warm water 10' laten trekken, 2 à 3 kopjes /dag; bij diarree 15' laten trekken voor meer constiperende looistoffen
  • nebulisaat (1:3): 3x /dag 50 à 100 mg
  • fijngemalen (onder lage temperatuur) totaalpoeder, gestandaardiseerd op 1,2% EO: 3x /dag 1 capsule van 290 mg voor de maaltijd in te nemen met een glas water
  • EO (oraal): bvb bij spastisch colon, prikkelbare darm, bij maagdarm krampen: 2 à 4 dr of 0,2 à 0,4 ml /keer, meerdere malen /dag
  • gelatinecapsules met 0,2 EO: bij spastisch colon (in enteric coated capsules), bij spijsverteringsstoornissen: 2 à 3x /dag 1 à 2 capsules
  • zuigtabletten: 2 à 10 mg EO per tablet
  • water / alcoholpreparaten: 5 à 10% EO

Uitwendig:

  • infuus: gorgel- of spoelmiddel, dampbaden, inhalatie bvb bij neusverkoudheid met verstopping (NIET bij kinderen!!), 3 à 4 dr op een kom heet water en de dampen inhaleren, enkele dr op een neusdoek aanbrengen en geregeld inademen (ook bij reisziekte), enkele dr op het hoofdkussen voor het slapen gaan; verdampen: mug- en insektenwerend
  • EO: lokaal, pijnstillende massage, op de slapen inwrijven bij hoofdpijn en migraine: enkele dr onverdund of 6 dr op 2 elp zoete amandelolie (of een andere goede basisolie), of 10 dr op 50 ml basisolie
  • halfvloeibare preparaten (zalven en crèmes): 5 à 20% EO
  • zalven voor de neus: 1 à 5% kruid

Cosmetisch gebruik:

  • een stoombad met verse muntblaadjes stimuleert de bloedsomloop, lost overtollige talgafscheiding op, reinigt de poriën en versterkt de droge huid
  • pepermunt zit verwerkt in verfrissende massageoliën, tandpasta's, mondwaters, mondhygiëne preparaten, parfumartikelen, zepen ...

Culinair gebruik:

Pepermunt heeft een heel aparte scherpe maar aangename frisse smaak en wordt daardoor zelden met andere kruiden in de keuken gebruikt!

  • in jam, gelei, salades (geringe hoeveelheid), bij ananas
  • bij vis, kwark en kaas
  • in muntsausen voor vlees-, vis- en groentengerechten (wortels, linzen, aardappelen, erwten, kokommer...). Hij geeft smaak aan lamsvlees, ook fruit en soep hebben baat bij een beetje munt.  
  • in ijs en gebak
  • als eetbare garnering bij ijs en chocoladedesserts
  • vers in cocktails (bvb mojito), punch, gekoelde dranken, ijsthee
  • in snoepjes, bitters, likeuren, siropen


Munt is een kruid dat wereldwijd bekend staat voor zijn verfrissende parfum. Het is uiterst geschikt voor tal van bereidingen.

Mojito was één van de favoriete cocktails van schrijver Ernest Hemingway. Hij zou er massaal veel gedronken hebben in La Bodeguita, een bar in Havana

Benodigdheden:
Rum, 5-7 blaadjes verse munt, ijs, 1 halve limoen, rietsuiker

Bereidingswijze:
Prak met een stampertje in een gekoeld cocktailglas een kwart limoen (in twee partjes gesneden) en 1 eetlepel rietsuiker samen tot het sap zich heeft vermengd met de rietsuiker. Vul het glas driekwart vol met gecrushed ijs. Voeg er de rest van de limoen en de muntblaadjes aan toe. Overgiet met 50 ml rum (bvb. Havana Club rum) en voeg er wat water of soda aan toe. Dien op met een rietje en lepeltje om de cocktail te mengen.

Economisch belang:

  • wereldwijd wordt er zo'n 8000 ton pepermuntolie geproduceerd per jaar. De geïsoleerde menthol is een sleutelingrediënt van veel voedings-, cosmetische- en industriële producten.
  • pepermunt houdt muizen en ratten af, om die reden werd het vroeger vaak, net als andere aromatische planten, als strooikruid gebruikt in huizen, stallen en korenzolders
  • insektenwerend, om die reden is het een ideale buur van tomaten en koolsoorten
  • pepermunt wordt vaak gecultiveerd in Oost- en Noord- Europa, USA, Canada, Chili, Argentinië, Brazilië, Marokko, Kenia, Tanzania en Japan

 

Synergie

  • Met Melissa officinalis [Cïtroenmelisseblad] en Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen) bij spijsverteringsklachten, maagwandontsteking en maagzweer (vb. verhouding citroenmelisse/pepermunt/echte kamille: 60/40/40; 1 soeplepel kruiden per tas kokend water): munt zorgt vooral voor de pijnstillende en antispasmadische factor; echte kamille laat men domineren als de ontstekingswerende factor meer nodig is; citroenmelisse als de ontspannende of stresswerende eigenschap het belangriikst is)
  • Met Melissa officinalis (Citroenmelisseblad) en Matricaria recutita (Echte Kamille, bloemen) bij misselijkheid en braken, zwangerschapsbraken verhouding pepermunt/echtekamille/citraenmelisse resp. 20/20/6O; l soeplepel kruiden per tas kokend
    water
  • (Van de e.o. van Pepermunt) Met Taraxacum officinale (Paardebloemkruid en -wortel), Silybum marianum (Mariadistel-vrucht] en Cynara scalymus (Artisjokblad) voor een goede lever- en galfunctie, voor een betere verbetering van vetten, voor een leverreiniging, voor een goede afscheding van gal
  • Met Taraxacum officinale (Paardebloemkruid en -wortel), Silybum marianum (Mariadistelvrucht), Chelidonium maius (Stinkende gauwe, kruid) en Glycyrrhiza glabra (Zoethoutwortel) ín een samengestelde infusie voor een betere lever- en galwerking, bij slechte vertering van vetten, voor een beter afscheiding van gal
  • Met Cynata scolymus (Artisjokblad) en Taraxacum officinale (Paardebloemkruid) en -wortel, bij lever- en galaandoeningen, bij slechte vertering, ondermeer van vetten, resp. 15 (Pepermuntblad)/15 en 20 druppels tinctuur in een glas water, 3 maal per dag
  • Met Silybum marianum (Mariadistelvrucht), bij aandoeningen van lever en galwegen, bij moeilijke spijsvertering door galwegenaandoeningen
  • Met Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen), Melissa offícinalis citroenmelisseblad), Gentiana lutea (Gele gantíaan, wortel) en Pimpinella anisum (Anijsvruchten), in een samengestelde thee bij indigestie, moeilijke spijsvertering, vollemaaggevoel, maagdarmkrampen, ter preventie van maagzweren
  • Met Melissa officinalis (Citroenmelisse), Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen), Centaurium erythrea (duizendguldenkruid) en Passiflora incarnata (Passiebloem, kruid), gelijke delen, bij zwangerschapsmisselijkheid
  • Met Melissa officinalis (Citroenmelisseblad), Faeniculum vulgare (Venkelvruchten), Gentiana lutea [Gele gentiaan, wortel), Lavandula vera (Lavendelbloemen), Matricaria reculita (Echte kamille, bloemen en Pimpinella anisum (Anijsvruchten), resp. 15 (pepermuntblad)/15/15/15/15 15 en 10 g, bij braakneigingen
  • Met Achillea millefolium (Gewoon duizendblad, kruid), Centaurium erythrea (Duizendguldenkruid) en Foeniculum vulgare (Venkelvruchten), gelijke delen, bij braakneigingen en nerveuze maag; 1 kollielepel kruiden per tas kokend water
  • Met Glycyrrhiza glabra (Zoethoutwortel) en Matricara recutita (Echte kamille, bloemen) of Anthemis nobilis (Roomse kamille, bloemen) bij acute en chronische ontstekingen van de maagwand ev. gepaard krampen

  • Met Centaurium erythrea [Duizendguldenkruid), Lavandula vera (lavendelbloem),Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen), Melissa officinalis (Cítroenmelisseblad), Pimpinella anisum (Anijsvruchten) en Origanum vulgare (Wilde marjoleinblad), resp. 1O (Pepermuntblad)/30/2O/10/10/10 en 10g bij anorexia (eetlustgebrek)

  • Met Carum carvi (Echte karwei, vruchten), Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen), Gentiana lutea (Gele gentiaan, wortel), Lavandula vera (Lavendelbloemen) en Foeniculum vulgare (Venkelvruchten), resp.l5 (Pepermuntblad)/ 25/15/l5/15 en l5g bij maagkrampen
  • Met Valeriona officinalis (Echte valeriaan, wortel) bij krampen, nervositeit
  • Met Chelidonium maius (Stinkende gouwe, kruid), gelijke delen, bij lever- en galkolieken; 1 koffielepel kruiden per tas water; 2 a 3 tassen per dag

 

 

Literatuurlijst en Referenties * Top