Copyright © 2017 Liber Vitae.
Het materiaal op deze website is zuiver informatief. Doe niet aan zelf-medicatie en raadpleeg altijd een arts of apotheker als je klachten hebt.

Knoflook (Allium sativum L.)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Knoflook
Knoflook (Allium sativum L.)
Familie > Keukenkruiden > Lookfamilie

Historiek

Door de eeuwen heen is dit scherp verwarmend kruid in de volksgeneeskunde gebruikt als voedsel, smaakmaker maar ook als universeel geneesmiddel. De eerste geschriften over het gebruik van ui en knoflook stammen uit zeer oude beschavingen van Babylon, Egypte, Griekenland en Rome. Op Sumerische stenen platen (ong 2500 v. Chr), die archeologen vonden, stond het gebruik van knoflook beschreven voor koortsen, zwakke darmen, miltvergroting, huidziekten, aambeien, verrekte spieren, ontstekingen, parasieten en als een algemeen tonicum voor het lichaam. De Egyptenaren geloofden dat bepaalde ui soorten van Goddelijke krachten waren voorzien en gaven aan de pyramidebouwers dagelijks knoflook, radijzen en ajuin te eten om gezond en fit te blijven. 

Hippocrates liet zich al zeer lovend uit over de bijzondere heilzame werking. De vele mogelijke toepassingen leverde het kruid de bijnaam ‘teriakel van de armen’ op, wat verwijst naar een opiumhoudend preparaat dat de naam had de meest uiteenlopende kwalen te genezen, maar dat erg prijzig was.

Talrijke artsen uit het oude Griekenland en later het Romeinse rijk prezen de knoflook aan. Enkele schrijvers van oude kruidenboeken, zoals Plinius, dioscorides en Galenus, wezen op de voortreffelijke werking van knoflook als panacee (wondermiddel met talrijke indicaties van hoesten tot slangebeten, impotentie en allerlei andere aandoeningen) anderen gingen daar, jammer genoeg, niet mee akkoord. Horatio, die ziek was geworden na het eten ervan, meende dat hij "giftiger was dan dolle kervel".

Gerard, een kruidkundige uit de 16de eeuw, had ook zo zijn twijfels over de geneeskracht van knoflook. Hij dacht, in tegenstelling tot de algemene mening, dat de sterke geur van ui en knoflook geen bescherming bood tegen infecties en pest. Door de doordringende geur en het bijgeloof werd aangenomen dat men er duivels, demonen en vampieren mee op afstand kon houden, vandaar dat het aan deuren, vensters en stallen werd gehangen. Artsen droegen tijdens de epidemieën van builenpest een masker van knoflooktenen. Dodoens (1517-1585) bevestigde het brede werkingsgebied van knoflook.

Indianen gebruikten het in een zuiverende, ontstekingsremmende wondpap.

 Een oud recept, uit een kruidenboek van de middeleeuwen, beschrijft een ui-distilaat tegen hondsdolheid. 

Louis Pasteur (eind 19de eeuw) ontdekte dat knoflook schadelijke bacterieën kon vernietigen; Albert Shweitzer gebruikte knoflookverbindingen om amoebedysenterie te behandelen; franse geestelijken in de 19de eeuw om infectieziekten te weren...

Tijdens de WO I gebruikten Engelse soldaten knoflooksap als ontsmettingsmiddel op wonden, in WO II droegen Russische soldaten knoflooktenen mee om op wonden open te wrijven tegen infecties (vandaar "Russische Penicilline").

In het begin van de 20ste eeuw gebruikten artsen met groot succes knoflooktherapieën bij infectieziekten en doorbloedingsstoornissen, men ontdekte echter dat overmatig gebruik klachten gaf van maagirritaties (tot zweren toe), bloedarmoede (harde zwavelverbindingen tasten de rode bloedcellen aan), verminderde opname van voedingsstoffen, verstoring van de darmflora en verminderde leverfunctie.

Volkeren die regelmatig gebruik maken van knoflook, zouden minder kanker (vooral maag en colon) krijgen en minder te last hebben van hoge boeddruk.

Er bestaan duizenden wetenschappelijke studies die de werkzaamheid van knoflook staven, vooral deze met gefermenteerde knoflook zijn sterk onderbouwd.  

De Britse supermarktketen Asda zag haar knoflookomzet met 32 procent omhoog gaan, nadat in een BBC-programma (2007) knoflook als seksueel lustopwekkend werd genoemd.
In het programma ‘The truth about food’ werd de vraag gesteld of knoflook kan fungeren als het natuurlijk alternatief voor het erectiemiddel Viagra. Men poogde te ontdekken of een knoflookrijk dieet gedurende drie maanden erectieproblemen kan verhelpen. De test werd losgelaten op 7 mannen. Bij zes van deze zeven was sprake van een verbetering van hun seksuele prestaties, bij drie zou de verbetering zelfs 100 procent zijn. Niet duidelijk is wat met dat laatste wordt bedoeld. De verbetering van het prestatieniveau zou samenhangen met een verbeterd functioneren van de bloedsomloop, en een betere doorbloeding van het mannelijk lid, zo is te lezen op de BBC-site over het programma. Hier staat ook dat de test niet wetenschappelijk is onderbouwd is, zodat de programmakers geen blaam treft wanneer een knoflookrijk dieet bij kijkers een achterblijvend resultaat oplevert. Niet vermeld werd of de partner er ook goed aan deed wat knoflook te eten.

Knoflook is zo populair geworden dat het kleine Californische stadje Gilroy (VS) ieder jaar ‘wereldknoflookhoofdstad’ wordt. Er wordt een gigantische knoflookmarkt gehouden waar enkele tienduizenden mensen naar toe komen om naast andere specialiteiten bijvoorbeeld jam en ijs te proeven… alles op basis van knoflook natuurlijk!

knoflook is in zijn huidige vorm ontstaan door dissimilatie, van het middelnederlandse clof [kloof, spleet], van klieven  genoemd naar de vorm, de splijting in teentjes. In het Middelnederlands heette de plant kloflook

 

Plantenprofiel

  • Overblijvende plant.
  • De knoflookbol bestaat uit een centrale bol met een krans van kromme knoflookteentjes erom heen.
  • Aan de onderzijde van de bol bevindt zich een groepje vezelachtige echte wortels.
  • Stengel (groen, zacht en rond) is tot het midden bezet met vlakke, gekielde en aan de rand ruwe bladeren. Bloeistengel 40-60 cm.
  • De bloemschermen bestaan uit weinig, roos-witte langgesteelde bloemen en broedknolletjes omgeven door een schutblad met een lange snavel.
  • De vrucht is een doosvrucht met zwarte zaden.

 

Bloeitijd

juli – augustus

Oogsttijd:  september - oktober

 

Voorkomen

Oorspronkelijk uit West-China, Indië, Midden- en Zuid- Europa
Kweek: knoflook wordt in het late najaar of het vroege voorjaar geplant door de teentjes los te maken en één voor één te planten in een voedselrijke, wat vochthoudende grond, liefst een plekje in de zon. Indien in het najaar geplant wordt moet de grond beschermd worden tegen de vorst, indien er in het voorjaar wordt geplant is de bol niet zo volgroeid. De bollen worden geoogst als de bladeren de volgende herfst verdorren, dan worden de bollen tot de bekende ritsen gevlochten en te drogen gehangen.

Kweek: teentjes losmaken en planten in het late najaar. Afdekken bij vriesweer. Knoflook vraagt voedselrijke, vochthoudende grond in de zon. Vroeg in het voorjaar kan ook maar dan is de bol niet helemaal volgroeid.

 

Gebruikte delen

De bol, bulbus Allii Sativi: fytotherapeutisch en culinair. Voor knoflookpoeder worden de gepelde teentjes in schijfjes gesneden, gedroogd gedurende 3  à 4 dagen bij een maximum temperatuur van 50° celsius tot een vochtgehalte minder dan 5%.

De bladeren: minder, culinair

De zaden, soms culinair

 

Inhoudsstoffen

  • Is rijk aan unieke zwavelhoudende verbindingen, met als belangrijkste component alliine (S-allyl-Lcysteïnesulfoxide).Het (stabiele) alliine wordt door het enzym alliinase omgezet in allicine (diallylthiosulfinaat) op het moment dat verse knoflook wordt gehakt of gekneusd.
  • Allicine, een zeer instabiele stof, wordt vervolgens snel omgezet in meer dan honderd werkzame metabolieten (thiosulfinaten). Samen met garlicin hebben ze een antibiotische werking
  • Goede knoflookpreparaten bevatten voornamelijk alliine, dat in de ingewanden en elders in het lichaam wordt omgezet in metabolieten met een sterke medicinale werking (allicine e.a).
  • Vitaminen A, B, C
  • Etherische olie (0,1 à 0,36%)
  • Mono- di- en trisulfiden
  • Stoffen met hormonale eigenschappen
  • Thiocyanaatverbindingen (allyllthiocyanaat) zouden bloeddrukverlagende eigenschappen hebben
  • Fermenten
  • 15% reducerende suikers en fructose
  • Jodium

  

Werking

  • remedie tegen het verouderen
  • knoflook gaat ontegenzeglijk hart- en vaatziekten tegen
  • verbetert de doorbloeding van organen en weefsels
  • versterkt daarnaast het afweersysteem
  • werkt als diureticum en expectorans
  • vermindert de kans op kanker en beschermt het lichaam tegen toxische stoffen. Bovendien is knoflook een uitstekende remedie bij uiteenlopende infecties met virussen, bacteriën, schimmels en parasieten.
  • Knoflook beïnvloedt factoren die een beslissende rol spelen in de pathogenese en progressie van atherosclerose. Het zorgt voor afname van de totaal- en LDL-cholesterolspiegel en triglyceridenspiegel, toename van het gunstige HDL-cholesterol, afname van de fibrinogeenspiegel, verlaging van de arteriële bloeddruk, toename van de fibrinolyse, remming van plaatjesaggregatie en afname van de bloedviscositeit. Allicine en S-allylcysteïne beschermen endotheelcellen en LDL-cholesterol tegen oxidatie en remmen atherosclerose mede op basis van de antioxidantprotectie.
  • Daarnaast remt knoflook het atherosclerotische proces rechtstreeks door het tegengaan van de vermeerdering van gladde spiercellen in atherosclerotische plaques en van vetophoping in de vaatwand.
  • Knoflookextract verlaagt de systemische bloeddruk bij hypertensie. Doordat knoflook (in-vivo) het enzym stikstofoxidesynthase in vaatendotheel stimuleert, neemt de productie van het vaatverwijdende stikstofoxide (NO) toe. De bloeddrukverlaging is voorts het gevolg van hyperpolarisatie van de gladde spiercellen in de bloedvaten en/of inhibitie van het openen van calciumkanalen in het spierweefsel. Inhibitie van angiotensineconverting enzyme (ACE), modulatie van de prostaglandinensynthese of beïnvloeding van het atheroscleroseproces speelt misschien ook een rol.
  • Knoflookextract (onder meer allicine, S-allylcysteïne en diallyldisulfide) heeft een sterke antioxidantwerking en biedt bescherming tegen lipidenperoxidatie, gaat de vorming van superoxide-anionradicalen tegen en vangt vrije radicalen weg. Daarnaast leidt inname van knoflook tot verhoging van de antioxidantenzymen catalase en glutathionperoxidase in het serum.
  • Knoflook stimuleert de activiteit van macrofagen, lymfocyten en natural killer cells. Door het remmen van de enzymen lipoxygenase en cyclo-oxygenase vermindert knoflook de ongecontroleerde vorming van ontstekingsbevorderende eicosanoïden (prostaglandines, leukotriënen en tromboxanen).
  • Knoflook heeft een zeer brede antimicrobiële activiteit en is effectief tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën, virussen, parasieten en gisten en schimmels waaronder Candida albicans. De toxineproductie door aanwezige micro-organismen wordt eveneens door knoflook tegengegaan. Eén mg allicine komt wat potentie betreft overeen met circa 15 IU penicilline. Ook tegen darmparasieten is knoflook werkzaam. Zo doodt allicine dysenterieverwekkende amoeben (Entamoeba histolytica) door het blokkeren van cysteïneproteïnasen en alcoholdehydrogenasen in de amoebe.
  • Allicine inactiveert de enzymen van pathogene bacteriën, virussen en schimmels door met de thiolgroep (Shof sulfhydrylgroep) van het enzym te reageren. Zoogdieren hebben veel minder eiwitten met SH-groepen dan lagere organismen. In het menselijk lichaam beschermt glutathion de thiolgroepen daarom tegen beschadiging. Micro-organismen die gevoelig zijn voor knoflook zijn, door het diep ingrijpende werkingsmechanisme van knoflook, gelukkig niet in staat resistentie tegen knoflook te ontwikkelen. Uit in-vitro en in-vivo studies is gebleken dat knoflook antimutagene en anticarcinogene eigenschappen bezit, tumorgroei tegengaat en het immuunsysteem versterkt, mede door de antioxidantwerking van knoflook. Allicine en talloze metabolieten waaronder diallylsulfide (DAS), diallyldisulfide (DADS) en gammaglutamyl-methylselenocysteïne (GGMSC) zijn hiervoor verantwoordelijk.

Niet onbelangrijk is dat bestanddelen in knoflook enzymen van de fase-II-detoxificatie induceren in de lever en andere organen, waardoor toxines beter worden afgebroken en uitgescheiden, en het lichaam wordt beschermd tegen sterk reactieve metabolieten uit de fase-I-detoxificatie. Knoflook beschermt de lever tegen toxische en carcinogene stoffen zoals aflatoxine, benzopyreen en acetaminophen. De anticarcinogene werking van knoflook neemt sterk af wanneer verse knoflook verhit wordt.

Vanuit de volksgeneeskunde is bekend dat knoflook de spijsvertering ondersteunt, dysbiose tegengaat en de eetlust bevordert.

 

Indicaties

Inwendig:

  • Cardiovasculaire aandoeningen (o.a. atherosclerose, coronaire hartziekte, beroerte, trombose, hypertensie)
  • Perifere doorbloedingsstoornissen (claudicatio intermittens, ziekte van Raynaud)
  • Hyperlipidemie, hypertriglyceridemie, hypercholesterolemie
  • Bacteriële, virale, schimmelinfecties en parasitaire infecties van de luchtwegen (o.a. bronchitis, astma,verkoudheid, sinusitis, longontsteking, keelontsteking)
  • Bacteriële, virale, schimmelinfecties en parasitaire infecties van het maagdarmkanaal (o.a. gastro-enteritis, diarree, dysenterie, candidiasis en parasitaire darminfecties)
  • Bacteriële, virale, schimmelinfecties en parasitaire infecties van de urinewegen (o.a. cystitis, candida)
  • Kanker (preventief)
  • Dyspepsie
  • Leverdetoxificatie
  • Nicotine-intoxicatie

Uitwendig:

  • Bij winterhanden/ voeten
  • Wratten, likdoorns, voetschimmel
  • Insektenbeten, steenpuisten
  • Schaafwonden
  • In een haarlotion bij roos

 

Contra-indicaties

Wees voorzichtig met het gebruik van een allium sativum extract voor en vlak na een operatie en bij het gebruik van antistollingsmedicatie (zoals warfarine, indomethacine en aspirine), aangezien knoflook de bloedstolling vertraagt. Niet gebruiken 14 dagen voor een operatie.

Kan de menstruatie beïnvloeden (grotere bloeding)

Kan bij overmatig gebruik het maagslijmvlies irriteren of zelfs ulceraties geven in het maag-darmstelsel, bij langdurig uitwendig gebruik kan het huidirritatie veroorzaken.

Allium sativum extract is gecontra-indiceerd bij een overgevoeligheid voor knoflook en bij het gebruik van proteaseremmers tegen het HIV-virus. Knoflook kan de bloedspiegel van proteaseremmers namelijk aanzienlijk verlagen.

 

Bijwerkingen

Knoflook kan de bloedglucosespiegel verlagen. Althans dat blijkt uit onderzoek bij dieren. Humane studies zijn minder eenduidig. Mogelijk verbetert knoflook de insuline-afgifte en zorgt het voor een tragere inactivering van insuline. Soms leidt het gebruik van Allium sativum extracten (vooral in hoge doseringen) tot misselijkheid, duizeligheid, maagklachten of irritatie van de slijmvliezen in het maagdarmkanaal. Verlaging van de dosis verhelpt dergelijke klachten in de regel. Een allergische reactie is in principe mogelijk, maar is heel zeldzaam.

 

Interacties

Let op bij het gebruik van bloedglucoseverlagende medicijnen (sulfonylurea), want in combinatie met knoflook kan de bloedglucosespiegel sterker dalen. Ook kan knoflookextract in theorie de werking van statines (cholesterolverlagende medicatie) en ACE-remmers (medicatie tegen hoge bloeddruk) versterken. Gebruik van hoge doses Allium sativum extract wordt bij het gebruik van genoemde medicatie voor de veiligheid afgeraden.

Aangezien het bloedsuiker verlagend werkt moet men opletten met medicatie bij diabetici, bvb glurenorm, glucophage ea.

Tot slot is bekend dat Allium sativum extract de werking van antibiotica potentieert.

 

Doseringen

Inwendig:

  • Gebruik een dosering allium sativum extract overeenkomend met ongeveer 10 mg alliine. Dagdosis van verse knoflook bedraagt 2 à 5 g (= 1 à 2 teentjes / dag), de werking van knoflookpoeder blijft omstreden. Niet meer dan 3 teentjes per dag!
  • Vers knoflooksap: 3x 20 dr per dag bij inname of in vaseline op een compres voor uitwendig gebruik
  • Nebulisaat (1:5): 3x per dag 50 à 100 mg
  • Etherische olie: inname van 4 à 5dr op een klontje rietsuiker of in een vette vloeistof zoals olie
  • Vloeibaar extract (1:1): 4 ml per dag
  • Knoflookmelk: oa bij oxyuren: 2 fijngestampte teentjes knoflook geroerd door 1 dl melk, aan de kook brengen, 15' laten trekken , 2 à 3 tassen per dag
  • Gefermenteerd knoflook (aged garlic extract) 300 à 800mg, 1 à 3x per dag 
  • Hoestsiroop: 5 teentjes fijngesneden in 100gr honing een paar uur laten trekken, neem elk uur een theelepel van die siroop.
  • Bij ischias en jicht: 14 dagen lang 1 teentje rauw fijn snijden in 1 kop hete melk en lauwwarm opdrinken.
  • Moedertinctuur: 3x/dag 25 dr (preventief tegen infectueuse toestanden, hypertensie, als bloedverdunner en bij arteriosclerose knoflooktinctuur met propolis).
  • Maceraat in wijn: 20 à 30 g fijngesneden knoflook in witte wijn, enkele dagen laten trekken (preventief tegen hypertensie, maagaandoeningen). Hogere doses kunnen gedurende kortere perioden (bijvoorbeeld bij infecties) worden toegepast. Het is aan te bevelen allium sativum extract bij de maaltijd in te nemen.
  • 2 à 10 teentjes gekneusd in een decoctum voor klysma gebruik.
  • Knoflook op olie: 6 hele knoflookbollen + 1 à 2 spaanse pepers + 2dl azijn + 2dl water aan de kook brengen in een pot, droog de teentjes af en doe ze, nadat ze afgekoeld zijn, in een fles en overgiet ze met de olijfolie, goed afsluiten, koel en donker bewaren.
  • Middel tegen maden en wormen: voor een klysma: 6 à 12g knoflookteentjes in 250g melk of water laten trekken, in melk is het tegen maden, in water tegen wormen (aarsmaden, spoelworm, lintworm)
  • Tegen oorpijn kan men een druppel knoflookolie in de gehoorgang druppelen (let op dat het trommelvlies niet stuk is), of men legt een warme omslag met gekneusde knoflook.
  • culinair wordt knoflook in tal van gerechten gebruikt sinds eeuwen. Zowel in vinaigrettes, soepen, boter, visgerechten, sauzen, brood, en zuivel... ook de bladeren, stengel en zaden worden in salades gedaan.

Uitwendig:

  • vers knoflooksap of geperste knoflookpasta bij zweren, wratten of huidschimmels.
  • In een haarlotion werkt het antiseptisch op de hoofdhuid, tegen roos, stimulerend voor de haargroei en versterkend
  • Wordt ook soms in crèmes gebruikt tegen rimpels en bij acne en probleemhuid

 

Synergie

Supplementen die naast een Allium sativum extract, afhankelijk van de indicatie, ingezet kunnen worden zijn onder meer omega-3 vetzuren, vitamine E, alfa-liponzuur, antioxidanten, chlorella en een goed probioticum. Bij candidiasis en andere schimmelinfecties is caprylzuur naast een Allium sativum extract een goede keuze.

Knoflook kan in combinatie met verschillende kruiden genomen worden bvb:

  • met maretak en meidoorn: bij een te hoge bloeddruk, bij bloedsomloopstoornissen
  • met meidoorn: bij een onregelmatige hartslag en hartritmestoornissen
  • met ginkgo biloba (blad): om de kleine capilairen van de hersenen te doorbloeden (duizeligheid, concentratiestoornissen, oorsuizen, evenwichtsstoornissen), ter preventie van cerebrovasculaire aandoeningen en bij herstel van een herseninfarct met klein maagdenpalm erbij
  • met artisjokblad: om het cholesterol gehalte te verlagen
  • met wijnpittenextract: bij broze haarvaten, blauwe vlekken (bij de kleinste stoot), bij doorbloedingsstoornissen in de ledematen, verbetering van de microcirculatie
  • met rode zonnehoed: voor een verhoogde weerstand, ter preventie van griep en infecties
  • met Canadese geelwortel (wortel): ter preventie van griep en infecties
  • met stekelige muizedoorn (wortel) bij spataders en vermoeide benen 

 

Literatuurlijst en Referenties * Top