Copyright © 2017 Liber Vitae.
Het materiaal op deze website is zuiver informatief. Doe niet aan zelf-medicatie en raadpleeg altijd een arts of apotheker als je klachten hebt.

Venkel (Foeniculum Vulgare)

Let op: opent in een nieuw venster PDFAfdrukkenE-mail

Inhoud: * Historiek
* Plantenprofiel * Bloeitijd * Voorkomen
* Gebruikte delen * Inhoudsstoffen * Werking
* Indicaties * Contra-Indicaties * Bijwerkingen
* Interacties * Doseringen * Synergie
Venkel
Venkel (Foeniculum Vulgare)
Familie > Keukenkruiden > Schermbloemigen

Historiek

In de plantkunde is er slechts één soort Foeniculum bekent namelijk de gewone venkel, Foeniculum Vulgare, syn. Foeniculum officinalis of Anethum foeniculum. De naam is afkomstig van "foenum" (hooi) omdat men vond dat ze naar hooi rook.

Het gebruik dateert uit de tijd van de oude Egyptenaren, de Grieken en de Romeinen, die de aromatische zaden en de sappige scheuten gebruikten in hun gerechten.

De Romeinen vonden de geur aangenaam en legden het kruid onder het deeg wanneer ze brood bakten, terwijl de soldaten het zaad door hun maaltijd mengden voor kracht en moed in de strijd.

De Grieken aten het zaad tijdens de trainingen omdat het gezond voedsel was en om hun gewicht op peil te houden. In de Adonisriten symboliseerde venkel de vleierij. Het was tevens het zinnebeeld van de geestrijke verjonging. Ook vervulde ze een rituele rol, deelnemers aan Attische Mysteriën droegen kransen van venkelloof, overwinnaars van spelen werden gekroond met venkelbladeren. Vandaar de associatie met "kracht" en "je verdient alle lof".

Hippocrates (460-377 v.Ch.) raadde venkel reeds aan om de zogvorming te stimuleren.

Als artsenijkruid werd de plant, volgens Plinius de Oudere (23-29 n. Ch.) voor 22 verschillende aandoeningen gebruikt, ondermeer voor spijsverteringsmoeilijkheden. Verder vertelt hij dat slangen die hun huid afgooiden zich tegen deze plant wreven om hun gezichtsvermogen te scherpen. In de volksgeneeskunde gebruikte men de wortel bij cataract, terwijl blinden de hele plant aten in de hoop weer te kunnen zien.

De Chinezen en Hindoestammen vonden in venkel een krachtig tegengif bij slangenbeten en steken van schorpioenen.  

Walahfrid Strabo schreef in zijn "Hortulus" dat het blad goed is voor de ogen, het zaad met geitemelk gedronken gaat darmverstoping, krampen en winderigheid tegen, de knol helpt tegen kuchen en hoesten.

Dioscorides vernoemt de venkel in zijn "Materia Medica" als zogbevorderend, tegen menstruatieklachten en bij nier en blaasaandoeningen.

In de middeleeuwen ging het gebruik van venkel gepaard met magie en bijgeloof, men hing het in bosjes boven de deuren van huis, stallen en kerken, samen met bvb Sint-Janskruid (Hypericum Perforatum L.), als bescherming tegen kwade geesten en de duivel, terwijl de zaden in de sleutelgaten gestoken werd.

Onder Karel de Grote (742-814) werd venkel vanuit de mediterrane gebieden naar de keizerlijke tuinen naar het noorden en het midden van Europa overgebracht.

Het was één van de lievelingsplanten van Hildegarde von Bingen (11de eeuw), ze dacht dat venkel de mensen vrolijk maakte en dat de aangename warmte van de plant de spijsvertering bevorderde, onderdrukte de slechte adem en gaf een beter en klaarder zicht.  

Venkelolie werd ook gebruikt tegen lichaamsparasieten als luizen en vlooien.

Aan het hof van de Engelse koning Edward I werd er in 1281 tot 5 Kg venkelzaad per maand gegeten. In die tijd aten de arme boeren het zaad om hun maag te vullen en op krachten te blijven, terwijl mensen die dik waren ermee wilden vermageren. Volgens geschriften uit die tijd was het zaad gekookt in wijn goed tegen slangebeten, giftige planten of paddestoelen.

Het zaad, de bladeren en de wortels werden voor diverse medicinale doeleinden gebruikt zoals:

  • flatulentie
  • urineretentie, nier- en blaasstenen
  • hik, maagaandoeningen, krampen
  • verstopingen van lever, gal en milt, miltaandoeningen
  • allerlei soorten pijnen aan de gewrichten en jicht

 Er werd aan moeders aangeraden om de bladeren of het zaad gekookt in gerstewater te drinken voor een gezondere moedermelk.

In de 16de eeuw was venkel een belangrijk ingrediënt van de "sec", een zware wijnsoort.

Culpeper (1616-1654) beval venkel ook aan tegen giftige beten en paddestoelen, hij situeerde het als een kruid van Mercurius, onder het sterrebeeld van maagd.

Alhoewel het soms als afrodisiacum werd gebruikt, was het vooral een windverdrijvend en krampwerend middel, dat de spijsvertering bevorderde en slijmen hielp oplossen.

In Amerika werd in de 18de eeuw de gewone venkel ingevoerd door priesters uit Spanje, later werd de plant in de Verenigde Staten als landbouwgewas gekweekt door de "shakers", een godsdienstige sekte.

 

Plantenprofiel

  • Tweejarige tot overblijvende plant (halfwinterhard tot winterhard). De gehele plant ruikt sterk naar anijs.
  • 1,5 m hoog, 60 cm breed.
  • Wit tot geel-witte wortel, spits toelopend, vlezige spoelvormige wortel.
  • Rechtopstaande stengel, blauwgroen vertakt, eerst mergachtig later hol, groen, zacht, geleed.
  • Fijngeveerde bladeren met draadachtige lobben, afwisselend geplaatst. Ze hebben een vlezige eetbare bladschede aan de basis; die zijn vooral sterk ontwikkeld tot een knol bij de var. "azoricum"; minder bij de var. "dulce" (zoete of kruidige venkel), die wordt gekweekt voor het zoete zaad, en bij de var. vulgare (wilde venkel).
  • Kleine geel-groene bloemen, die een eindstandig, in 10 tot 40 gladde ongelijke stralen geplaatst, samengesteld scherm vormen.
  • Eivormig, geribde dubbele dopvrucht (voorzien van 5 overlangse ribben), die eerst blauwgroen is en tijdens het rijpingsproces grijsbruin wordt. Het zaad is plat, ovaal, 6 tot 12 mm lang.
  • De grijsbruine vruchten (diachenes) ruiken naar anijs, de smaak ervan is zoet (door het anijsachtige anethol) tot bitter-pikant (als het fenchon erin domineert).

 

Bloeitijd

De bloemen bloeien in de zomer van juli tot september.

vanaf september - oktober kunnen de bruine zaden geoogst worden en behoedzaam gedroogd omdat de zaden gemakkelijk uit de bloemschermen los komen.

De wortel wordt in oktober geoogst.  

 

Voorkomen

Inheems in het Middellandse Zeegebied van Europa en Klein-Azië en oostwaarts tot in Indië, streken waar venkel al sinds de oudheid als groente werd gekweekt; inmiddels ook ingeburgerd ondermeer in Australië, Rusland, Noord-Afrika en Zuid-Amerika.

Er bestaan vele variëteiten van venkel: vooral de variëteit "vulgare", "azoricum", "dulce" en "carosella" worden verbouwd; fytotherapeutisch wordt vooral de var. "vulgare" en "dulce" gebruikt.

Houdt van een goed doorlatende, lemige en voedzame grond, in volle zon. In het wild vooral te vinden op droge, onbebouwde en ruderale terreinen, op rotsen en hellingen, in kustgebieden. Kan niet groeien in de schaduw; verdraagt sterke wind.

 

Gebruikte delen

 Vooral: Fructus Foeniculi: de vruchten van de var. "vulgare" en de var. "dulce" voor fytotherapeutisch gebruik.

Soms: Radix Foeniculi: de wortel; fytotherapeutisch, als vooral een diuretisch effect gewenst is.

Minder: Herba Foeniculi: het gehele kruid.

De bladscheden: culinair, vooral van de var. "dulce", "azoricum", "carosella".

 

Inhoudsstoffen

 Vruchten:

1. Etherische olie (2 à 6%):

- bij de zoete soorten (var. dulce):

  • de fenylpropanen E-anethol of trans-anethol (80% of meer)
  • kleine hoeveelheden cis-anethol
  • 1 à 10% methylchavicol (estragol)
  • minder dan 5% fenchone.

- bij de bittere soorten (var. vulgare):

  • 50 à 80% E-anethol of trans-anethol
  • kleine hoeveelheden cis-anethol
  • 3 à 20% methylchavicol (estragol)
  • 10 à 24% fenchone
  • limoneen (1,5 à 15%)
  • 1,8 cineol
  • alpha-pineen (3%)
  • beta-pineen (0,5%)
  • alpha-fellandreen
  • anisaldehyde

De zoete en bittere etherische olie van venkel wordt dikwijls met elkaar verward. De bittere venkelolie wordt in grote hoeveelheden gemaakt en hoofdzakelijk gebruikt in hoestsiropen en andere farmaceutische preparaten, in snoepgoed, cosmetica en parfum. Het heeft een hoog fenchon gehalte (keton) en is daarom bij hoest werkzamer als de zoete venkelolie. Deze laatste heeft maar een gering gehalte aan fenchon en wordt daarom daarom beter verdragen. Bij verteringsproblemen met krampen heeft het een pijnstillende, krampoplossende werking die men in de praktijk ook bij uitwendig gebruik ervan heeft kunnen waarnemen (bvb in massages van de buikregio in een draagolie aan 1%). Psychisch werkt het ontspannend, kalmerend en vermindert de stress (met buikkrampen). Door zijn fyto-oestrogeengehalte is het ook aangewezen bij talrijke vrouwenklachten.

2. Vette olie (9 à 18%) met oa. petroselinezuur (60%); palmitinezuur (4%); oleïnezuur (22%) en linolzuur (14%, essentieel vetzuur)

3. Flavonoïden: oa. de flavolen rutine, kaempherol, quercitine

4. Furanocoumarinen: imperatorine, bergapteen, xanthothol

5. Fyto-oestrogenen: dianethol (dimeer van anethol), dianisoïne (dimeer van anisaldehyde) en photanethol

Verder nog: eiwitten, kaliumzouten, mineralen, beta-caroteen, vitaminen B en C

 

Werking

De vruchten (fructi foeniculi)

  1. carminativum: darmgasverdrijvend (hierbij minder krachtig dan karwij maar sterker dan anijs) door vasodillaterend effect op de capillairen van de darmwand, door hyperemie van de organen van het kleine bekken.
  2. spasmolyticum (krampopheffend) op de spijsvertering: in hogere doses, vermindert de contractiliteit van de gladde spiercellen van het maag-darmkanaal (vooral de alcoholische extracten), hierdoor ook goed tgen diarree.
  3. aperitivum (eetlustopwekkend): bevordert de maag-darm peristaltiek (vooral de etherische olie); maagstimulans; digestivum; bevordert de leverregeneratie; cholagoog (galdrijvend) en choleretisch (bevordert de galsecretie); tonicum; werkt aansterkend.
  4. bronchospasmolytisch (krampopheffend op de luchtwegen): mild mucolyticum; expectorans; slijmoplossend en -losmakend (hierbij sterker dan karwij en minder sterk dan anijs vnml door anethol en fenchone); bevordert de trilhaarbeweging van de slijmvliezen van de luchtwegen.
  5. anti-inflammatoir: ontstekingswerend.
  6. galactogogum: bevordert de melkproductie.
  7. emmanogogum: menstruatiebevorderend.
  8. verder nog: fyto-oestrogeen, afrodisiacum, krampwerend op de blaas, smaak- en geurverbeteraar, wormdrijvend en antiparasitair.

De wortel (radix foeniculi)

  1. diureticum: vochtafdrijvend.
  2. antilithicum: helpt nierstenen voorkomen

Uitwendig (vooral decoct van de wortel):

  1. antiseptisch (infectiewerend).
  2. antimicrobieel: oa tegen de bacteriën streptococcus pyogenes, staphilococcus aureus, E. coli.
  3. tegen schimmels: oa van de aspergillus, cryptococcus en penecilliumspecies.

Verder gebruik:

  • Venkelolie wordt in cosmetica, parfums, tandpasta en zeep gebruikt.
  • Het zaad kan gebruikt worden in een lotion tegen vette huid.

Culinair:

De zaden, bij voorkeur van de "dulce", hebben aanvankelijk een kruidig-zoete anijsachtige smaak, met een lichte bittere nasmaak, ze dienen als smaakmaker bij:

  • visgerechten
  • marinades van varkens- en kalfsvlees
  • geroosterd schapenvlees
  • olijven, kastanjes, sauzen, soepen, salades, gebak (Engelse applepie), cake en vullingen

Halfrijpe zaden worden gebruikt bij het inmaken van augurken, komkommers, uitjes...

Venkel geeft ook zijn smaak aan Italiaanse salami ("Finocchiona") en de Franse likeur "Fenouillette".

Ook de wortel kan gekookt gegeten worden.

 

Indicaties

De vruchten:

  • flatulentie, opgezette buik of colon, maag-darmkrampen, spastisch colon, spastische constipatie, diarree, misselijkheid, samen met laxeermiddelen om krampen en winderigheid te voorkomen.
  • bij zuiglingen: darmkrampjes en pijnlijke winderigheid, diarree met krampjes.
  • gebrek aan eetlust, zwakke maagfunctie, indigestie, oprispingen, vermoeidheid met algemene zwakte, bloedarmoede.
  • hoest, piepende hoest (bij kinderen), kinkhoest, heesheid, bronchitis, chronische bronchitis, verstopte luchtwegen, slijmpropen, adjuvans bij astma.
  • onvoldoende melkproductie tijdens de lactatie.
  • menstruele en menopauzale problemen (ook osteoporose en gebrek aan libido).
  • blaaskrampen.
  • darmparasieten.

De wortel:

  • oedemen, verminderde urinevorming, gruis en stenen in de urinewegen.
  • obesitas (ondersteunt de afslanking), reinigingskuren.
  • adjuvans bij artritis, artrose en andere reumatische aandoeningen.

Uitwendig vnml decoct van de wortel (of zaad):

  • oogbindvliesontsteking, ooglidrandontsteking met opzwelling van het ooglid (oogbad).
  • mondslijmvliesontsteking, tandvleesontsteking, keelpijn en amandelontsteking (gorgelmiddel).

 

Contra-indicaties

  • etherische olie van venkel of hoge doses van andere preparaten niet aan zwangere vrouwen geven aangezien het de baarmoeder stimuleert (fyto-oestrogeen). Verantwoordelijk hiervoor zou het gehalte aan anethol zijn dat een hormoonmodulerende eigenschap heeft. Deze ether is echter geen oestrogeen (geen substituut) en heeft daarom ook niet de nevenwerkingen van oestrogeen- preparaten. Men raadt echter aan de olie ook niet bij kankerpatiënten te gebruiken met oestrogeengevoelige tumoren.
  • etherische olie niet aan kinderen onder de 2 jaar geven (potentieel toxisch, gevaar van spasme van het strottenhoofd, kortademigheid, hyperexitatie).
  • bij diverticulitis, diverticulose, maag- of duodenumulcus, reflux, gastrointestinale aandoeningen, spastisch colon, colitisch ulcerosa (enkel op voorschrift van de arts).

 

Bijwerkingen

  • De vruchten hebben geen bijwerkingen bij therapeutische doses.
  • Er zijn zeldzame gevallen van allergische reacties van de huid en de slijmvliezen (van de luchtwegen) beschreven: contact van de huid met het sap of met de EO kan bij sommige mensen fotosensibiliteit veroorzaken.
  • Opgelet bij allergie aan bepaalde Apiaceae: soms is er door kruisallergie ook allergie op venkel.
  • Bij gebruik van de etherische olie (EO) de dosis beachten.
  • De toxische elementen in de EO zijn vnml cisanethol en estragol in de bittere venkelolie (daarom is de EO van de var. "dulce" te verkiezen.
  • Overdosis van de EO (vanaf 1 à 5 gr) kan epileptische aanvallen, beven, longoedeem, ademnood, onrusttoestanden en hallucinaties geven.
  • Estragol is in hoge dosis carcinogeen bij knaagdieren, op dit ogenblik zijn er geen aanwijzingen op een kankerverwekkend vermogen bij de mens.
  • Venkelpreparaten niet langer dan enkele weken gebruiken zonder een arts te raadplegen!

 

Interacties

 Er zijn mogelijk interacties met medicijnen die bloedverdunnend werken en ontstekingsremmers.

De wortel van venkel kan door zijn diuretisch effect de electrolytenbalans in het lichaam veranderen en moet dus met voorzichtigheid en onder toezicht genomen worden bij hartmedicatie, diuretica, brochodilatatoren ed.

 

Doseringen

Inwendig: de aangewezen dagdosis is 5 à 7 gr zaden, 10 à 20 gr venkelsiroop of -honing (met 0,5 g venkelolie/kg). Alcoholische extracten werken eerder spasmolytisch, de EO bevordert meer de darmperistaltiek.

  • moedertinctuur: windverdrijvend, krampwerend, hoestdempend: 3x 40 dr of 5 à 7 gr/ dag bvb na de maaltijd bij opgeblazen gevoel en winderigheid
  • zaden, 5 à 7 gr/ dag, enele gr per keer kauwen na een zware maaltijd om de spijsvertering te bevorderen
  • infuus van geplette en gemalen zaden: spijqverteringsbevorderend, bij krampen, bij diarree, galactagoog, als expectorans: 30 gr op 1/2 L water, of 1 klp gekneusde zaden per tas water, 10' laten trekken en 2 à 3 tassen per dag drinken tussen de maaltijden. Bij jonge kinderen of baby's het infuus (van 1/2 van de dosis voor volwassenen) mengen door dezelfde hoeveelheid van hun melk
  • venkelpoeder: 0,5 à 1 gr, 2 à 3x/ dag eetlustopwekkend en verteringsbevorderend (kan eventueel in capsulles gedaan worden)
  • fijngemalen (onder lage temperatuur) totaalpoeder van de vrucht, gestandaardiseerd op 1,5 % etherische olie; bij gasvorming, moeilijke spijsvertering: 3x/ dag 1 capsule à 390 mg in te nemen met een glas water
  • vruchtextract, gestandaardiseerd op 2% etherische olie: 3x/ dag 300 à 600 mg
  • etherische olie: 1 à 4 dr op een lepeltje honing, olie of een suikerklontje, 3 à 4x daags; gemiddelde dagdosis 0,1 à 0,6 gr
  • venkelsap: windverdrijvend, bij maag-darmspasmen: 1 soeplepel op 6 soeplepels water
  • venkelspiritus (1%): 20 à 30 dr verdunnen in vloeistof, 3 à 4x per dag
  • vloeibaar extract (1:1 in 70% alcohol): 3x/ dag 0,8 à 2 ml
  • venkelwijn: 20 à 50 gr fijngestampte zaden, gedurende 8 dagen in 1 L witte wijn laten macereren, 1 wijnglas na de maaltijd nemen
  • venkelhoning (0,5 gr olie / kg honing), bij hoest van kinderen: 3 à 4x/ dag 5 à 10 gr
  • venkelsiroop (0,5 gr olie / kg siroop): 10 à 20 gr/ dag

Uitwendig:

  •  als oogspoelmiddel: 1 theelepel venkelzaad overgieten met een kop kokend water, 30' laten trekken en de ogen uitwassen met een doordrengde wattenschijfje (van buitenkant naar binnenkant oog)
  • decoct van de wortel (venkelwater): op een compres: 2 à 3x/ dag een 10 tal minuten op de ogen leggen

 

Synergie

  • Met Cassia senna/angustífolia (Senna, blad), Frangula alnus (Vuilboom, bast) en de e.o. van Ocimum basilicum (Basilicum, kruid) in een laxerende, niet tot krampen leidende formule; bij spastische constipatie
  • Met Frongulo olnus (Vuilboombast), Sambucus nigra (Gewone vlier, bloesem), Cassia senna/angustilolia (Senna, blad), Pimpinella anisum (Aniis, vruchten), Malva sylvestris (Groot kaasjeskruíd, bloemen), Elletaria cardamomum (Kardemon, vruchten) in een stoelgangsbevorderende thee, voor een regelmatige transit
  • Met Carum carvi (Echte karwij, vruchten), bij moeilijke spijsvertering gepaard met milde maag/darmkrampen, bij volheidsgevoel en winderigheid, infuus van resp. 3 g (Venkelvruchten) en 1,5 g (Echte karwij, vrucht), 3 maal per dag
  • Met Carum carvi (Echte karwij, vruchten) en Matricaria recutita (Echte kamille, bloemen), bij moeilijke spijsvertering gepaard met milde maagdarmkrampen, bij volheidsgevoel en winderigheicl infuus van resp. 2 g (Venkelvruchten)/ 1g en 2g, 3 maal per dog
  • Met Mentha X Piperíta (Pepermuntblad) bij een moeilijke spijsvertering met milde maagdarmkrampen, volheidsgevoel en winderigheid
  • Met Mentha X Piperita (Pepermuntblad) en Matricaria recutita (Echte lcornílle, bloemen) bij een moeilijke spijsvertering met milde maagdarmkrampen, volheidsgevoel en winderigheid
  • Met Mentha X Piperita (Pepermuntblad) en Carum carvi (Echte karwij, vruchten) bij een moeilijke spijsvertering met milde maagdarmkrampen, volheidsgevoel en winderigheid
  • Met Mentha X Piperita (Pepermuntblad), Matrícario recutita (Echte kamille, bloemen) en Carum carvi (Echte karwij, vruchten) bij een moeilijke spijsvertering met milde maagdarmkrampen, volheidsgevoel en winderigheid
  • Met Gentiana lutea (Gele gentiaan, wortel) en Angelica archangelica (Grote engelwortel, wortel), bij gebrekkige eetlust, volheidsgevoel, winderigheid en milde maagdarmkrampen, resp. 6 (Venkelvruchten)/ 2 en 5 g gedroogd kruid als dagdosis
  • Met Carum carvi (Echte karwíj, vruchten), Pimpinella anisum (Anijsvruchten) of Angelica archangelica (Grote engelwortel, wortel) en Coriandrum sativum (Koriander, vruchten), gelijke delen in tinctuur, bij spastisch colon : 50 dr. in water oplossen
  • Met Mentha X piperita (Pepermuntblad) en Matricaria recutíta (Echte kamille, bloemen) bij spijsverteringsklachten
  • Met Matricaria recutita (Echte kamille, bloem) en Filípendula ulmaria (Moerasspirea, bloem) bij spijsverteringsproblemen
  • Met Cuminum cyminum (Komijnvruchten), Pimpinella anisum (Anijsvruchten) en/of Carum carvi (Echte karwij, vruchten), gelijke delen, bij winderigheid, ter bevordering van de zogvorming
  • Met Pimpinella anisum (Anijsvruchten), Carum carvi (Echte karwij, vruchten), Satureia hortenis (Bonekruid, kruid), Ocimum basilicum (Basilicum, kruid), Origanum maiorana (Marioleinblad) en Matricaria recutila (Echte kamille, bloemen), resp. 30 (Venkelvruchten)/ 25/ 25/5/5/5 en 5g bij winderigheid
  • Met Carum carvi (Echte korwii, vruchten), Pimpinella anisum (Anijsvruchten), Coríandrum satívum (Koriandervruchten), gelijke delen, bij winderigheid en meteorisme, aftreksel van l soeplepel gestampte zaden per tas kokend water, drinken na de maaltijd
  • Met Carum carvi (Echte karwíi, vruchten) en Pimpinella anisum (Anijsvruchten), bij moeilijke spijsvertering gepaard met milde maagdarmkrampen, bij volheidsgevoel en winderigheid, resp. l g (Venkelvruchten)/0,5 en 0,5 g, 3 maal per dag
  • Met Cassia senna/angustifolia (Sennablad) voor een laxerende werking zonder krampen
  • Met Cassia senna/angustifolia (Sennablad), Pimpinella anisum (Anijsvruchten), en Glycyrrhiza glabra (Zoethoutwortel), resp. 1O (Venkelvruchten)/60/ 10 en 20g bij atone constipatie; aftreksel van een vingergreep (5 à l0 g) kruiden op een tas kokend water, l tas bij het slapengaan of nuchter drinken
  • Met Cassia senna/angustifolia (Sennablad), Sambucus nigra (Gewone vlíer, bloemen), Pimpinella anisum (Aníjsvruchten), resp. 10 (Venkelvruchten )/4O/30/10 en 10g bij atone constipatie
  • Met Cassia senna/angustifolia (Sennablad), Matricaria recutita (Echte kamille,bloemen), en Frangula alnus (Vuilboombast), gelijke delen, maceraat ged. 10 uur van 1 à 2 kollielepels in koud water, 's avonds in te nemen gedurende niet langer dan één maand, bij chronische constipatie
  • Met Rhamnus catharticus (Wegedoornvrucht in poeder), Frangula alnus (Vuilboombast in poeder), resp. l0(Venkelvruchten in poeder)/20 en 20 g in poeder in een laxerende mengeling; als laxeermiddel meermaals per dag 1 koffielepel met een weinig  water innemen
  • Met Melissa officinalis (Citroenmelissekruid) bij buikpijn en maagdarmkrampen door nervositeit en stress
  • Met Humulus lupulus (Hop, bellen) bij darmkrampen en nerveuze buikklachten
  • Met Raphanus satívus var. sativus (Zwarte radijs, wortel) bij constipatie en darmkrampen
  • Met Angelica sinensís (Chinese engelwortel, wortel) bij buikpijn en menstruatiekrampen
  • Met Eschscholzia californica (Slaapmutsje, kruid) bij blaaskramp, ter ontspanning bij maagdarmkrampen
  • Met Plantage ovata (lsphula, zaad) bij darmkrampen en constipatie
  • Met Cynara scolymus (Artisjok, blad) voor een betere spijsvertering, voor een betere vetvertering, bij darmkrampen
  • Met Trigonella foenum graecum (Fenegriekzaden) en Zíngiber officinale (Gember, wortel) bij een moeilijke spijsvertering , bij een gebrekkige eetlust
  • Met Cynara scolymus (Artisjok, blad) en Zíngiber offícinale (Gember, wortel) bij een moeilijke spijsvertering met maag- of darmkrampen of met een zwaar; beladen gevoel na de maaltijd
  • Met Melissa officinalís (Citroenmelisseblad), Mentha X piperita (Pepermuntblad), Gentiana lutea (Gele gentiaan, wortel), Lavandula vera (Lavendelbloemen), Matricaría recutita (Echte kamille, bloemen) en Pimpinella anísum (Anijsvruchten), resp. 15 Venkelvruchten)/15/15/15/15/15 en 1Og, bij braakneigingen; één koffielepel per tas kokend water. 10' trekken, zeven

Literatuurlijst en Referenties * Top